Ar y 16ed o Ragfyr, caniataodd Pwyllgor Cynllunio Caerdydd adeiladu Amgueddfa Feddygaeth Filwrol ar Barc Britannia ym Mae Caerdydd, yng ngwyneb gwrthwynebiad lleol a chenedlaethol. Cr\u00ebwyd yr amgueddfa yn 1952 i \u201cadrodd hanes meddygaeth a gofal iechyd y fyddin, i bobl ac anifeiliaid, o gyfnod Rhyfel Cartref Lloegr hyd at y presennol\u201d. Ei safle presennol yw Baracs Keogh yn Aldershot.<\/p>\n
Nid y caniatad cynllunio yw diwedd y stori. Bydd yr ymgyrch yn erbyn yr amgueddfa yn parhau. Ond, sut wnaethon ni gyrraedd yma, a beth mae hyn yn ei ddweud wrthyn ni am lle mae grym yn gorffwys o fewn ein dinas a sut mae penderfyniadau yn cael eu gwneud?<\/p>\n
Yn 2011, cyhoeddodd Llywodraeth Dor\u00efaidd newydd y DG adolygiadau o gyrff cyhoeddus fel rhan o\u2019i hymgyrch llymder. Yn dilyn hyn, cyhoeddodd y Weinyddiaeth Amddiffyn eu bod yn torri arian eu hamgueddfeydd. Penderfynodd yr Amgueddfa Feddygaeth Filwrol i ganfod lleoliad newydd a fyddai\u2019n gallu denu mwy o ymwelwyr na fyddai safle baracs yn ei ganiat\u00e1u. Gwrthodwyd y cynnig gan ddinasoedd eraill. Ond roedd gan Gaerdydd ddiddordeb, ac yn 2016 rhoddodd Edwina Hart, Gweinidog yr Economi ar y pryd, s\u00eal bendith Llywodraeth Cymru i\u2019r prosiect.<\/p>\n
Pam bod Caerdydd eisiau\u2019r amgueddfa hon pan nad oedd eraill \u00e2 chysylltiadau cryfach \u00e2 meddygaeth filwrol ag unrhyw awydd amdani? I arweinwyr y ddinas, roedd yn edrych fel prosiect urddasol a fyddai o fudd i\u2019w huchelgais, a rennir \u00e2 Llywodraeth Cymru, i ddod yn \u201cddinas Ewropeaidd o safon rhyngwladol\u201d. Byddent yn honni bod ei leoli ym Mae Caerdydd o help i\u2019w adfywio.<\/p>\n
Nid oedd adfail yr orsaf drenau ar Heol Bute a gynigwyd i ddechrau yn cydfynd ag uchelgais yr Amgueddfa. Dyluniwyd adeilad newydd ar gyfer safle cyfagos ar Heol Hemingway a gafodd ganiat\u00e2d cynllunio yn 2017. Ond mae \u2018Uchelgais Prifddinas\u2019 Caerdydd yn parhau i dyfu. Mae cynlluniau ar gyfer Arena \u00e2 15,000 o seddi wrth galon datblygiad \u00a3500 miliwn Atlantic Wharf wedi hawlio\u2019r safle hwnnw bellach, felly roedd rhaid canfod safle arall.<\/p>\n
Yn y cyfamser, roedd ymgyrchwyr wedi llwyddo i atal datblygiad bloc o fflatiau moethus 24 llawr rhag cael eu hadeiladu ar Barc Britannia. Mae\u2019r parc yn agos i\u2019r Eglwys Norwyaidd ar lan y d\u0175r yn y Bae a gaiff ei werthfawrogi\u2019n fawr gan y trigolion lleol gan fod y mwyafrif ohonynt yn byw mewn fflatiau. Ym mis Tachwedd 2018, cytunodd Cabinet Caerdydd i brynu\u2019r parc gan yr Associated British Ports. Cafodd gobeithion y gymuned leol y byddai hyn yn sicrhau dyfodol y parc ei chwalu yn haf 2019, pan gyhoeddwyd cynlluniau i adeiladu\u2019r Amgueddfa.<\/p>\n
Awgrymodd papur y Cabinet y byddai darn o dir yn cael ei werthu, ond soniwyd am yr ardal caregog, lle safodd Tiwb Canolfan Ymwelwyr y Bae o\u2019r blaen, yn unig. Roedd union ardal y datblygiad wedi\u2019i guddio o dan hawl i \u2018gyfrinachedd\u2019 sy\u2019n gwarchod y Cyngor rhag gorfod cyhoeddi eu gweithgarwch a\u2019u busnesau preifat. Byddai ymgyrchwyr yn darganfod yn hwyrach bod y\u00a0 Cyngor wedi cynnig y tir i\u2019r amgueddfa saith mis cyn i\u2019r Cabinet ei drafod. Mae parc Britannia am gael ei aberthu i sicrhau\u2019r gofod sydd ei angen ar y Cyngor i\u2019w gynnig i fuddsoddwyr i wireddu Arena eu breuddwydion.<\/p>\n
Mewn gwirionedd, nid yw\u2019r ardal garegog ond hanner y tir y mae\u2019r Amgueddfa ei hangen. Bydd coed a gwair er mwyn eistedd a chwarae arno, yn cael eu colli. Bydd rhaid symud darnau o gelf cyhoeddus a bwthyn y lockkeeper. Bydd yr Eglwys Norwyeg a\u2019r parc yn byw o dan gysgod datblygiad pum llawr wedi\u2019i ffurfio o wydr a dur rhydlyd. Mae Caerdydd yn honni ei bod yn ddinas Sy\u2019n Dda i Blant, ond bydd rhaid symud y maes chwarae, a does neb yn gwybod i ble eto.<\/p>\n
Maent yn dweud y bydd adnoddau cyhoeddus newydd yn cyfiawnhau colli\u2019r man agored hwn. Ar rai adegau yn ystod y Pwyllgor Cynllunio, roedd yn teimlo fel bod y prosiect cyfan yn cael ei gyfiawnhau ar sail cael mynediad i ambell d\u0177 bach. Mae Parc Britannia yn ardal bach gwyrdd a werthfawrogir yn fawr. Nid oes lle i\u2019r Amgueddfa yma.<\/p>\n
Gwrthwynebodd Ffrindiau Britannia Park y bygythiad newydd hwn i ofod agored gan ymchwilio i ffeithiau, trefnu gwrthwynebiadau a rhedeg deiseb sydd bellach wedi ennill bron i 5,000 o lofnodau. Mae\u2019n abswrd i adeiladu ar barc gwyrdd sy\u2019n sefyll reit drws nesaf i ddiffeithwch concrit sy\u2019n eiddo i Lywodraeth Cymru. Ar un adeg, cafodd yr ardal hon ei dynodi ar gyfer prosiect Porth Teigr aflwyddiannus sydd erbyn hyn yn sefyll yn wag, fel y mae\u2019r safle lle\u2019r oedd y Dr Who Experience yn sefyll yn wag. Prosiect arall a fethodd ac a gostiodd dros filiwn i\u2019r Cyngor.<\/p>\n
Yn haf 2020, tyfodd ymgyrch Cymdeithas Sifig Caerdydd ar ffurf trydaru a blogio cyson. Roedd elfen filwrol yr amgueddfa yn rhywbeth a oedd wedi ysgogi gofid eang. Cwestiynodd ymgyrchwyr heddwch ei phwrpas. Gofynnodd cefnogwyr YesCymru pam bod sefydliad sydd \u00e2 chysylltiadau \u00e2\u2019r Fyddin Brydeinig yn dod i Gymru. Gyda mudiad Bywydau Du o Bwys yn tynnu sylw at hanes caethwasiaeth a choncwest yr ymerodraeth, roedd dewis safle yng Nghaerdydd yn agos i un o gymunedau amrywiol hynaf Prydain yn Tiger Bay, yn hollol wrthyn i nifer.<\/p>\n
Mae amddiffynwyr prin yr Amgueddfa wedi bod yn awyddus i bwysleisio ei helfennau meddygol yn hytrach na milwrol. Mae Huw Thomas, Arweinydd Cyngor Caerdydd a chefnogwr brwd y prosiect gwagymffrost hwn wedi gwneud hynny\u2019n gyson. Ond mae gan yr Amgueddfa gyswllt agos \u00e2 Chorfflu Meddygol, Milfeddygol, Deintyddol a Gofal Brenhinol y Fyddin<\/p>\n
Yn 2017, ffurfiwyd Ymddiriedolaeth ar ffurf elusen gofrestredig gan na fyddai\u2019r Amgueddfa yn cael ei gweinyddu gan y Weinyddiaeth Amddiffyn bellach. Mae ei hamcanion yn rhoi pwyslais canolog ar nodau milwrol: \u201cI addysgu\u2019r cyhoedd ac aelodau o wasanaethau meddygol y Fyddin: yn hanes, llwyddiannau milwrol, gorchestau gwyddonol ac ymroddiad y Corffluoedd; ac yn hanes a datblygiad meddygaeth filwrol; ac hefyd i hyrwyddo effeithlonrwydd milwrol ac annog recriwtio drwy ddull arddangosfa gyhoeddus o\u2019r casgliad mewn amgueddfa.\u201d<\/p>\n
Nid yw dathlu llwyddiannau milwrol, hyrwyddo effeithlonrwydd milwrol ac annog recriwtio i\u2019r fyddin yn amcanion iechyd cyhoeddus. Ni fydd hon yn ganolfan rhagoriaeth ar gyfer arweinyddiaeth feddygol fel y mae ei chefnogwyr yn ei honni.<\/p>\n
Nid yw\u2019r frwydr i gadw Parc Britannia ar ben. Mae\u2019r Cabinet dal angen cadarnhau gwerthiant y tir fel bod modd adeiladu\u2019r amgueddfa yno. Bydd hynny\u2019n benderfyniad gwleidyddol diamwys, heb le i guddio tu \u00f4l i ddeddfwriaeth gynllunio. Rhaid ei herio.<\/p>\n
Hyd yn oed os c\u00e2nt y tir, ni fydd yr Ymddiriedolaeth \u00e2\u2019r arian i adeiladu\u2019r Amgueddfa. Mae eu datganiad ariannol yn dangos asedau o \u00a39 miliwn, ond mae \u00a37 miliwn o\u2019r ffigwr hwnnw yn deillio o werthusiad o\u2019u casgliad. Daeth y \u00a32 filiwn arall ar ffurf rhodd o\u2019r Trysorlys i helpu \u00e2\u2019r symud, ond bydd angen llawer mwy o arian arnynt. Gyda chynlluniau ymffrostgar i gael cyfleusterau technolegol trochol \u2018Deep Space\u2019, mae\u2019r Ymddiriedolaeth wedi amcangyfrif cost o \u00a330 miliwn. O ble daw yr arian hwn?<\/p>\n
Unwaith yr adeiladir yr Amgueddfa, bydd rhaid ei gweinyddu. Yn ei safle presennol llai yn Aldershot, lle mae\u2019r baracs yn helpu i dalu llawer o\u2019r gost, mae\u2019n gwneud colled. Mae\u2019r Amgueddfa yn darogan y bydd 225,000 o ymwelwyr bob blwyddyn, ond ni fydd defnyddwyr y toiledau\u2019n talu\u2019r biliau. Mae\u2019r sefydliad gyfatebol Americanaidd yn Washington dim ond yn denu 50,000 y flwyddyn, a hynny gyda mynediad a pharcio am ddim. Faint y bydd yr amgueddfa yn ei godi? Ni fydd pris isel yn codi\u2019r arian angenrheidiol i\u2019w rhedeg; bydd pris uchel yn cadw\u2019r ymwelwyr draw, fel a ddigwyddod i\u2019r Dr Who Experience.<\/p>\n
Mae\u2019n amlwg nad oedd hyfywedd yn ofid i\u2019r Pwyllgor Cynllunio, ond derbyniodd y Swyddog Cynllunio na fyddai lles y cyhoedd yn cael ei wasanaethu pe bai\u2019r gwaith yn cael ei atal yn ystod ei adeiladu neu pe bai\u2019n dod yn wag yn hwyrach ymlaen. Mae nifer o amgueddfeydd wedi methu yn ddiweddar.<\/p>\n
Mae\u2019n anodd gweld sut y gall hyn weithio heb gyfraniadau preifat mawr neu ariannu cyhoeddus helaeth. Mae\u2019r cyngor yn mynnu na fydd yn darparu\u2019r rhain, ond sut y gallwn ni fod yn sicr o hyn? Byddai cytuno i werthu\u2019r tir heb dderbyn cynllun busnes trwyadl a chredadwy gan yr ymddiriedolaeth yn rhoi arian cyhoeddus yn y fantol.<\/p>\n
Mae\u2019r modd yr ymdriniwyd \u00e2 chais yr Amgueddfa wedi dangos sut y mae datblygiadau yn digwydd yng Nghaerdydd. Mae Huw Thomas yn honni nad yw aelodau\u2019r Cabinet yn dyst i drafodaethau ynghylch ceisiadau cynllunio gan ddatblygwyr preifat<\/a>. Ond Russell Goodway, yr Aelod sydd \u00e2 chyfrifoldeb dros Fuddsoddi a Datblygu, sydd tu \u00f4l i hyn. Gwahoddodd ef Ymddiriedolaeth yr Amgueddfa i adeiladu ar Barc Britannia, ac mae\u2019r prosiect yn ddibynnol ar barodrwydd y Cyngor i werthu neu i osod y tir y maent yn eiddo arno. Mae\u2019r Cabinet yn atebol ac ni allent guddio tu \u00f4l i\u2019r Pwyllgor Cynllunio.<\/p>\n Mae\u2019r penderfyniad ynghylch yr Amgueddfa yn un o gyfres o fethiannau yn ward Butetown ac ar draws y ddinas.<\/strong><\/p>\n Mae datblygiadau enfawr yn cael eu caniat\u00e1u yn gyson heb i\u2019r Pwyllgor Cynllunio sicrhau\u2019r amod bod angen i 20% o\u2019r unedau fod yn fforddiadwy, gan y byddai gwneud hynny\u2019n lleihau elw\u2019r datblygwr neu werth y tir. Mae gan nifer o fflatiau\u2019n y Bae ddiffygion strwythurol o ganlyniad i ddatblygwyr yn ceisio torri costau, a hynny o dan oruchwyliaeth gwael y Cyngor. Mae tyrrau hyll i letya myfyrwyr sy\u2019n talu rhentiau rheibus yn creithio\u2019r awyr.<\/p>\n Gwariodd y Cyngor \u00a31 miliwn i achub y Gyfnewidfa Lo, ac wedyn ei roi i fuddsoddwr amheus i\u2019w addasu yn westy. Mae darnau helaeth o\u2019r to dal heb eu trwsio, ac o ganlyniad mae\u2019r adeilad yn pydru\u2019n araf. Dim ond oherwydd methdaliadau aruthrol yr achuwbyd y Cyngor rhag gorfod talu \u00a32 filiwn yn ychwanegol. Mae\u2019r gwesty bellach yn cael ei rhedeg gan gyn-aelod o\u2019r cabinet. Mae\u2019r Cyngor eisiau prynu Merchant Place ac Adeiladau Cory ar Stryd Biwt, ond pwy all ymddiried ynddynt i\u2019w hadnewyddu?<\/p>\n Nid oes prin ddim wedi\u2019i adeiladu yn y ddinas yn ddiweddar sydd werth ei gadw ar gyfer cenedlaethau\u2019r dyfodol. Bydd adeiladu\u2019r Arena yn golygu dymchwel Neuadd y Sir a agorwyd yn 1988, ond pwy fydd yn ei golli? Ai adfywiad methiedig arall fydd hyn?<\/p>\n Ar draws Caerdydd, mae mwy a mwy o bobl yn dod yn ymwybodol o\u2019r modd y mae proses cynllunio\u2019r ddinas yn methu ei dinasyddion. Daw ymgyrchoedd lleol i\u2019r fei i helpu amddiffyn llefydd fel Parc Britannia neu\u2019r Dolydd Gogleddol. Mae grwpiau megis Cymdeithas Sifig Caerdydd ac Ein Dinas Ni<\/a> yn herio\u2019r flaenoriaeth sy\u2019n cael ei roi i fuddiannau\u2019r datblygwyr.<\/p>\n Mae Caerdydd wedi dechrau diwygio ei Chynllun Datblygu Lleol. Bydd hyn yn penderfynu sut y bydd y ddinas yn tyfu o nawr hyd nes 2035. Mae angen Cynllun arnom sy\u2019n rhoi budd a lles pobl y ddinas yn gyntaf, un sy\u2019n darparu cartrefi a gwasanaethau hanfodol, ond un sydd hefyd yn amddiffyn ein hamgylchedd ac sydd wirioneddol yn darparu\u2019r ddinas ddi-garbon y mae\u2019r strategaeth Un Blaned yn honni ei chynrychioli. Mae gwerth ymladd dros hynny.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ar y 16ed o Ragfyr, caniataodd Pwyllgor Cynllunio Caerdydd adeiladu Amgueddfa Feddygaeth Filwrol ar Barc Britannia ym Mae Caerdydd, yng ngwyneb gwrthwynebiad lleol a chenedlaethol. Cr\u00ebwyd yr amgueddfa yn 1952 … <\/p>\n