{"id":1446,"date":"2023-01-30T12:30:00","date_gmt":"2023-01-30T12:30:00","guid":{"rendered":"https:\/\/undod.cymru\/?p=1446"},"modified":"2023-01-30T12:56:56","modified_gmt":"2023-01-30T12:56:56","slug":"streic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/2023\/01\/30\/streic\/","title":{"rendered":"Streic! Mae dyfodol pob un ohonom yn dibynnu ar hyn"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

Cyflwyniad<\/h2>\n

\u201cNid yw gweithwyr y sector cyhoeddus ar streic oherwydd eu bod am dorri\u2019r system. Maen nhw ar streic oherwydd bod y system wedi torri.\u201d<\/p>\n

\u2013 Mick Lynch, arweinydd RMT, Aberd\u00e2r, 21-01-2023<\/p><\/blockquote>\n

Ambell dro, mae dweud dim a gwneud dim yn dangos pwy ydych chi. Yn dangos ar ba ochr ydych chi. Yn dangos os ydych chi yn deall beth yw argyfwng neu nad ydych chi ddim. \u2018Rydym yn byw mewn cyfnod felly ar hyn o bryd. Dyna pam mae\u2019n rhaid i ni gefnogi y gweithwyr hynny sydd ar streic. Achos yn y pendraw, mae dyfodol pob un ohonom ni yn dibynnu ar beth fydd canlyniad y frwydr dyngedfennol hon. Ydyn ni am i\u2019n pobl fyw heb fod tlodi, oerni, newyn a diweithdra neu waith di-urddas yn fygythiadau cyson? Ydyn ni am barhau i ddioddef dan ormes cyfalafiaeth sy\u2019n eiddo i\u2019r ychydig? Ydyn ni am weld ildio ein hawliau sylfaenol i streicio a phrotestio?<\/p>\n

Mae\u2019r streiciau presennol yn llawer mwy arwyddocaol na dim ond ceisio mwy o gyflog i weithwyr penodol. Mae nhw i gyd yn brwydro er budd i\u2019r gymdeithas ehangach, ac yn amddiffyn y gwasanaethau mae\u2019r cyhoedd yn eu trysori. Mae nhw\u2019n gri sy\u2019n atsain o\u2019r ysbytai a\u2019r ysgolion a\u2019r rheilffyrdd a\u2019r faniau post a\u2019r colegau sy\u2019n cyhoeddi yn hollol eglur: \u201cDigon yw digon\u201d. Mae\u2019r streicwyr yn gwybod yn iawn fod un o bob tri phlentyn yn byw mewn tlodi yng Nghymru, fod defnydd o fanciau bwyd ar gynnydd aruthrol, a fod tlodi tanwydd yn rhemp. Hyn i gyd yn dilyn dros ddegawd o lymder, gyda mwy i ddod. Mae\u2019r streicwyr yn gwybod nad yw cyflogau ddim yn cadw i fyny efo chwyddiant, yn enwedig yn y sector gyhoeddus \u2013 \u2018doedd hyn ddim yn wir pan welwyd chwyddiant o\u2019r fath yn 80\u2019au\u2019r 20fed ganrif.<\/p>\n

Ydyn ni am golli hyd yn oed y rhyddid rhannol sydd gennym? Dyna yw oblygiadau deddfwriaeth gwrth-streicio y Tor\u00efaid. Neu ydym ni am weithredu yn \u00f4l traddodiadau arwrol y gweithwyr a fu?<\/p>\n

Cefndir hanesyddol<\/h2>\n
\"Plac
Merthyr Tudful<\/figcaption><\/figure>\n

Cymru welodd y Faner Goch gyntaf ym Merthyr yn 1831, a dienyddio anghyfiawn Dic Penderyn \u2013 lladdwyd hyd at 24 o bobl yn ystod yr ymladd yn ogystal. \u201cCaws a bara\u201d ac \u201cI lawr a\u2019r Brenin\u201d oedd rhai o sloganau y gwrthryfel.<\/p>\n

Yn 1839 Cymru oedd y lle y gwelwyd y Siartwyr yn ymladd dros hawliau, a lle y lladdwyd tua 20 o bobl gan yr awdurdodau yng Nghasnewydd.<\/p>\n

Cymru welodd y streic hiraf erioed, ac un o\u2019r chwerwaf, pan gododd chwarelwyr Bethesda yn erbyn amodau gwaith creulon Arglwydd Penrhyn, perchennog stad oedd wedi elwa yn anferthol o gaethwasiaeth yn Jamaica. Byddai\u2019r streicwyr yn arddangos posteri yn ffenestri eu tai efo\u2019r geiriau \u201cNid oes bradwr yn y t\u0177 hwn\u201d. Parhaodd y streic o 1900 hyd at 1903, a bu\u2019n rhaid i lawer symud i\u2019r Cymoedd i weithio yn y diwydiant glo.<\/p>\n

Y maes glo, wrth gwrs, fu crud cadernid y gweithwyr, a lle y gwelwyd anghydfod parhaus rhwng y meistri glo a\u2019r werin oedd yn colli eu hiechyd a weithiau eu bywydau yn y pyllau. Yn 1910 anfonodd Churchill y fyddin i Donypandy i roi terfyn ar ymdrechion y glowyr i sefyll yn erbyn y meistri. Mae enw Churchill yn dal yn ysgymun yn yr ardal. Yn nes at ein hamser ni, daeth streic fawr y glowyr yn 1984, a roddodd y cyfle i Thatcher i orchfygu ei phrif elynion \u2013 sef y glowyr \u2013 a newid cwrs gwleidyddol y Deyrnas Gyfunol i gyfeiriad hunaniaeth, preifateiddio, a gwasgu ar hawliau. Crewyd anialwch \u00f4l-ddiwydiannol yng Nghymoedd y De. Etifeddion Thatcher yw llywodraeth bresennol San Steffan, a pharhad o\u2019i rhyfel ideolegol hi yw\u2019r hyn a welwn y dyddiau hyn.<\/p>\n

\"Tonypandy\"
Tonypandy<\/figcaption><\/figure>\n

Streicwyr heddiw<\/h2>\n

Pwy sy mewn anghydfod diwydiannol heddiw? Gweithwyr Ambiwlans, Nyrsus, Bydwragedd, Ffisiotherapyddion, Post Brenhinol, Athrawon, Rheilffyrdd, Gweision Sifil, Academyddion, Bysiau. Mae\u2019n bosib y bydd eraill megis gweithwyr t\u00e2n a meddygon iau yn streicio hefyd.<\/p>\n

Nid peth i\u2019w wneud yn ddifeddwl yw streicio. Daeth pobl i ben eu tennyn. Efallai mai\u2019r cyflogau sy heb symud rhyw lawer ers deng mlynedd, a felly yn tynnu mwy a mwy o bobl sy\u2019n gweithio llawn amser i bydew tlodi gan fod chwyddiant yn rhemp, sy wedi eu sbarduno i streicio ar yr olwg gyntaf. Ond mae llawer iawn mwy iddi na hyn. Dro ar \u00f4l tro dros y blynyddoedd diwethaf, clywsom am amodau gwaith annioddefol efo targedau yn cael eu dyrchafu uwchlaw gwasanaeth. Mewn gwahanol alwedigaethau, gwelwyd gweithwyr yn dioddef o afiechyd meddyliol a chorfforol, nes fod pobl yn diffygio yn llwyr ac yn gorfod gadael eu gwaith. Mae hyn yn wir am lawer maes heblaw meysydd y rhai sy\u2019n streicio.<\/p>\n

Nid am amddiffyn cyflogau yn unig mae\u2019r frwydr yn erbyn y cyflogwyr. Mae pob un o\u2019r streiciau hyn yn ymladd newidiadau sylfaenol i hawliau gwaith, megis gwyliau a salwch, a\u2019r telerau gwaeth a gynigir i staff newydd.<\/p>\n

Ar yr un pryd gwelwn fod elw corfforaethol a thaliadau i uchel swyddogion a chyfarwyddwyr cwmn\u00efau yn codi a chodi i lefelau anhygoel.<\/p>\n

Gwasanaeth iechyd<\/h3>\n

Hwre! \u2018Roedd y gweithwyr yma yn arwyr yn ystod Cofid! Haeddu cael eu clapio yn y stryd! Ond dydi clapio ddim yn prynu torth na chynhesu\u2019r t\u0177. Dydi o ddim yn cuddio cam-reoli\u2019r Gwasanaeth Iechyd sy wedi arwain ddibyn methiant. Ac yn sicr dydi o ddim wedi gwneud dim oll i\u2019n darbwyllo nad preifateiddio\u2019r Gwasanaeth yw n\u00f4d y Llywodraeth yn San Steffan.<\/p>\n

Felly mae\u2019r Llywodraeth yn ceisio rhoi bai am fethiannau\u2019r Gwasanaeth ar y gweithwyr arwrol ac ymroddedig sy\u2019n gwneud eu gorau glas i\u2019n hymgeleddu. Mae\u2019r Llywodraeth am basio deddfwriaeth gwrth-streicio er mwyn cadw \u201cisafswm o lefel gwasanaeth\u201d. Wrth gwrs dydyn nhw ddim yn cyrraedd y lefel isaf o wasanaeth pan nad oes yna streicio \u2013 \u2018roedd y gwasanaeth ar ei liniau ers talwm. Felly bwch dihangol yw\u2019r bai a roddir ar y nyrsus a\u2019r gweithiwyr ambiwlans.<\/p>\n

Gallai deddf newydd llym y Llywodraeth olygu fod nyrsus yn cael eu diswyddo. Fedrwn ni ddim derbyn hynny \u2013 yn enwedig o gofio y sgandalau am gyfeillion y Llywodraeth yn cael cytundebau gwerth miliynau adeg Cofid, ac yn darparu offer o safon annerbyniol, a heb neb yn cael eu galw i gyfrif.<\/p>\n

Ydyn ni eisiau i\u2019r Gwasanaeth Iechyd gael ei breifateiddio?<\/p>\n

Yng nghyd-destun Cymru, dywed ein Llywodraeth ni eu bod yn ddiolchgar i weithwyr y Gwasanaeth Iechyd, ond na fedran nhw ddim talu mwy i\u2019r gweithwyr heb i lywodraeth Llundain roi cymorth ariannol. Bernwch chi os ydyw hynny\u2019n rheswm digonol. Gyda llaw, mae hyn hefyd yn greiddiol i\u2019r croes-ddweud sy\u2019n nodweddiadol o Lafur Cymru \u2013 ar y naill law, credu yn yr Undeb \u00e2 Lloegr; ond ar y llaw arall cwyno pan nad oes yna ddim digon arian na sylw digonol yn cael eu rhoi i Gymru. Ac yn ddiymwad, mae\u2019r Gwasanaeth Iechyd yn brif gonglfaen Llafur, ac eto fedran nhw ddim ei amddiffyn yn effeithiol.<\/p>\n

Post Brenhinol<\/h3>\n

Mae\u2019r gwasanaeth yn 500 mlynedd o oed. Ers ei breifateiddio flynyddoedd yn \u00f4l, mae wedi bod dan warchae. \u201cCystadleuaeth\u201d yw un o eiriau sanctaidd cyfalafiaeth \u2013 a felly mae cystadleuaeth y farchnad rydd yn golygu fod llu o gwmn\u00efau yn danfon parseli i ni. Ymddengys fod gyrwyr faniau\u2019r cwmn\u00efau hyn yn dioddef amodau gwaith difrifol, efo targedau bron yn amhosib i\u2019w cyflawni. Diau fod hyn yn galluogi gwasanaeth rhatach, ond ar ba gost? Nid yn unig mewn termau dynol (ymosod ar amodau gwaith a chyflogau gweithwyr y Post Brenhinol, a manteisio ar weithwyr gan y cwmn\u00efau eraill), ond hefyd cost amgylcheddol \u2013 lle yr arferai un cerbyd ddod a nwyddau atom, erbyn hyn gall fod sawl un mewn diwrnod.<\/p>\n

Athrawon a Chymorthyddion<\/h3>\n

Dyma weithwyr a gafodd amser anodd iawn yn ystod Cofid, gan gario cyfrifoldebau oedd bron yn amhosib ar brydiau. Cyfunwch hyn efo cynnydd yn eu baich gwaith, diffyg cefnogaeth ac adnoddau, problemau disgyblaeth, trefn ormesol o arolygu, yr ofn o golli eich swydd pan wneir cwyn amdanoch, a \u2018does ryfedd fod pethau wedi mynd i\u2019r pen. Gwyddom fod llawer yn gadael y proffesiwn am y rhesymau hyn.<\/p>\n

Ydan ni wir eisiau cymdeithas lle mae ein plant yn cael eu dysgu gan athrawon ac athrawesau sy wedi yml\u00e2dd, yn edrych ymlaen at ymddeol neu yn dyheu am adael dysgu am yrfa wahanol?<\/p>\n

Rheilffyrdd<\/h3>\n

Daeth Mick Lynch, arweinydd yr RMT, yn amlwg yn y cyfnod helbulus hwn. Arweiniodd ei undeb, ac i bob pwrpas y mudiad llafur yn absenoldeb llywaeth Starmer, arweinydd y Blaid Lafur \u00f4l sosialaidd (er fod yna nifer o sosialwyr da ymysg ei rhengoedd) a gondemniodd un o\u2019i gabinet cysgodol ei hun am feiddio mynd ar linell biced. Yn sicr mae Mick Lynch yn arbennig o effeithiol yn sefyll dros ei weithwyr ei hun, ac yn ogystal yn egluro y darlun ehangach. Peidiwch a synnu os y gwelwn ymosodiadau dibaid arno gan y Llywodraeth a bytheiaid y cyfryngau. Mae\u2019n werth darllen erthygl am ei ymweliad ag Aberd\u00e2r yn Voice Wales<\/a>, a gwylio fideo o\u2019i araith yno.<\/p>\n