Cyflwyna\u2019r etholiadau seneddol gyfle hanesyddol i herio militariaeth Brydeinig<\/a> yng Nghymru. Dan stiwardiaeth y Deyrnas Unedig a\u2019r llywodraethau datganoledig, mae Cymru wedi datblygu rhwydwaith ddwys o filitariaeth wladwriaethol, gwneuthurwyr arfau a chwmn\u00efau seibr-ddiogelwch. Yn \u00f4l Llywodraeth Cymru<\/a> mae gan y diwydiant hwn drosiant gwerthu o \u00a33.7 biliwn ac mae\u2019n cyfrannu rhyw \u00a31.5 biliwn Gwerth Ychwanegol Gros i\u2019r economi Gymreig. Mae\u2019n amgynnwys tua 285 cwmni, yn eu mysg rhai o gwmn\u00efau arfau mwyaf y byd, ac o leiaf 16,000 o swyddi.<\/p>\n Dros y tri degawd diwethaf, chwaraeodd llywodraeth Llafur Cymru ran bwysig yn y datblygiadau hyn. Cyn i\u2019r Senedd gael y p\u0175er i ddeddfwriaethu\u2019n ar liwt ei hyn hyd yn oed, roedd gweinyddiaeth Rhodri Morgan yn gwario miliynau<\/a> er mwyn mynd ar drywydd cytundebau gwerth biliynau o bunnoedd gan y Weinyddiaeth Amddiffyn. Ymddengys mai nod datganoli Cymreig oedd meithrin y diwydiant amddiffyn a medi\u2019r ffrwyth.<\/p>\n Dim ond coethi\u2019r brwdfrydedd wnaeth y blynyddoedd rhwng y cyfnod hwnnw a\u2019r presennol. Er nad yw amddiffyn wedi ei ddatganoli, mae Llywodraeth Cymru wedi defnyddio ei bwerau \u2018datblygiad economaidd\u2019 i gynnal ymgais y diwydiant arfau i ennill ei blwyf yng Nghymru, fel y cofnodwyd gan Academi Heddwch<\/a>.<\/p>\n Ers dros ddeng mlynedd, mynychwyd un o ffeiri arfau mwyaf a gwaetha\u2019r byd, Defence and Security Equipment International, gan Lywodraeth Cymru mewn ymgais i fuddsoddi ymhellach, gan wario cannoedd o filoedd o bunnoedd<\/a> yn y broses. Y mae wedi gwobrwyo miloedd mewn grantiau datblygu i gwmn\u00efau arfau mawr, megis RTX \/ Raytheon, Thales ac Airbus (er nid ar gyfer creu arfau).<\/p>\n Y mae\u2019n parhau i gydweithio\u2019n frwdfrydig gyda metrau\u2019r Weinyddiaeth Amddiffyn, gan gynnwys cynlluniau cyfredol i gynyddu cynhyrchiant dronau<\/a> yng Nghymru. Fel y dadleuwyd ers hir oed gan Gymdeithas y Cymod ac eraill<\/a>, y mae wedi bod yn frwd a hyderus ynghylch hyrwyddo militariaeth a recriwtio i\u2019r lluoedd arfog o fewn ysgolion Cymru. Yn y cyfamser, ni ddywedodd lawer o ddim yn erbyn gwyliadwraeth y protestiadau<\/a> yn erbyn gwneuthurwyr arfau mewn prifysgolion Cymreig.<\/p>\n Y Cymhleth Milwrol-Diwydiannol Cymreig?<\/strong><\/p>\n Daw arwyddion clir gan Lafur Cymru mai ehangu y dylai\u2019r diwydiant arfau ei wneud. Hoffai i ragor o gwmn\u00efau fuddsoddi yng Nghymru, a hoffai bod buddion y cynnydd mewn gwariant milwrol yn crynhoi mewn mwy o fentrau bach a chanolig. Drwy gyfuno aristocratiaeth Llafur gydag ansicrwydd y petit-bourgeois<\/em> mae\u2019n weledigaeth lle mae\u2019n fwyfwy anodd gwahanu diogelwch economaidd boblogaeth Cymru oddi wrth ffolineb, rhyfeloedd a dinistr dramor Prydain.<\/p>\n Mae gweinidogion Llafur Cymru\u2019n cysuro eu hunain gyda\u2019r syniad nad ydynt yn ariannu cynhyrchiant arfau\u2019n uniongyrchol. Er bod hyn yn wir, amddiffyniad egwan ydyw o ystyried difrifoldeb y cyhuddiadau yn erbyn y cwmn\u00efau a fuddiodd o gefnogaeth Llywodraeth Cymru.<\/p>\n Mae Thales, er enghraifft \u2013 cwmni y mae gan lywodraeth Cymru bartneriaeth gwerth miliynau o bunnoedd ag ef – wedi\u2019u cyhuddo o elwa\u2019n uniongyrchol<\/a> o werthu arfau ac offer i Israel yn ystod ymosodiadau\u2019r hil-laddiad yn Gasa. Mae deiliaid grantiau eraill llywodraeth Cymru, megis Airbus<\/a> a Raytheon \/ RTX<\/a>, wedi\u2019u cysylltu\u2019n uniongyrchol ag erchyllterau Sawdi a\u2019r Emiradau Arabaidd Unedig yn Yemen.<\/p>\n Pa bynnag mor rhadlon ymddengys yr ymdrech ar dir Cymru, mae partneriaethau\u2019r llywodraeth gyda chwmn\u00efau o\u2019r fath yn hwyluso ymgais y cwmn\u00efau hyn i geisio cuddio\u2019u henwau drwg. Mae\u2019r parterniaethau\u2019n awgrymu bod y cwmn\u00efau hyn yn haeddu cefnogaeth foesol ac ariannol llywodraeth Cymru a etholwyd yn ddemocrataidd gan y bobl, beth bynnag eu camweddau mewn mannau eraill. Nid yw \u2018gwasanaethau gwyngalchu\u2019<\/a> Cymru Ddatganoledig dros gyfalaf byd-eang wedi ei gyfyngu at gwmn\u00efau arfau\u2019n unig, yn anffodus.<\/p>\n Mae\u2019r awydd i ddatblygu\u2019r diwydiant amddiffyn, er nad oes cyfrifoldeb ffurfiol gan Gymru dros amddiffyn, yn nodweddiadol o\u2019r \u2018Welsh Way\u2019. Wyneb yn wyneb \u00e2 heriau strwythurol safle economaidd lled-ymylol<\/a> Cymru, mae\u2019r sefydliadau llywodraethol wedi seilio\u2019u ffydd ar fuddsoddiad uniongyrchol o dramor er mwyn gwella tynged \u00f4l-ddiwydiannol y wlad. Mae graddfa aruthrol y cyfalaf a’r adnoddau sydd ar gael i gwmn\u00efau amddiffyn byd-eang yn eu gwneud yn darged arbennig o ddeniadol ar gyfer yr ymdrechion hyn.<\/p>\n Gwaed ar ein Dwylo<\/strong><\/p>\n Mae\u2019r ffordd y mae Cymru ddatganoledig wedi cofleidio militariaeth hefyd yn seiliedig ar gyfres o dybiaethau amheus. Yn union yn yr un modd a\u2019i mam-blaid, Llafur y Deyrnas Unedig, golwg anfeirniadol o\u2019r diwydiant amddiffyn sydd gan Lafur Cymru wrth iddi ei ystyried yn ddiwydiant sy\u2019n gweithredu er gwell gartref a thramor, a rhywbeth sy\u2019n greiddiol i ddiogelwch cenedlaethol a ffyniant economaidd.<\/p>\n Eto fyth, cred y gall ddewis a dethol pa elfennau o\u2019r diwydiant i feithrin yng Nghymru ac felly cyfyngu ar gysylltiad \u00e2 \u2018diwedd eithaf gwaedlyd yr holl fusnes\u2019<\/a>. Mae gweinidogion Cymreig hefyd yn credu\u2019n ddi-gwestiwn yn uniondeb eu prosesau gwirio ar gyfer grantiau\u2019r llywodraeth.<\/p>\n Mae pob un o\u2019r tybiaethau hyn yn gyfeiliornus. Mae cadwyni cyflenwai\u2019r diwydiant amddiffyn yn gynyddol gymhleth a chydgysylltiol. Mae nifer o gwmn\u00efau amddiffyn hefyd yn ymwneud ag ystod eang o weithgareddau masnachol, ac nid ydynt i gyd yn ymwneud ag \u2018amddiffyn\u2019.<\/p>\n Golyga hyn bod y posibilrwydd o ariannu cwmn\u00efau sydd wedi chwarae rhan mewn gweithredoedd erchyll dramor trwy amryfusedd yn anodd iawn gwaredu arno\u2019n gyfan gwbl. Ers 2023, mae pob un o lywodraethau datganoledig y Deyrnas Unedig wedi gorfod wynebu\u2019r posibilrwydd eu bod wedi cynorthwyo dirywiad Gasa o ganlyniad i\u2019w cefnogaeth ariannol i gwmn\u00efau amddiffyn sy\u2019n gysylltiedig ag Israel.<\/p>\n Y llynedd, datgelodd<\/a> Amnest Cydwladol bod Llywodraeth Cymru wedi rhoi grant \u00a3500,000 i Senior, cwmni sydd yn darparu offer milwrol i Luoedd Amddiffyn Israel. Er na roddwyd yr arian ar gyfer y gweithredoedd hynny, tanseiliwyd addewidion Llywodraeth Cymru o ran pwy a beth roedd yn ei gefnogi.<\/p>\n Nid digwyddiad ar wah\u00e2n oedd hwn. Cafodd weinidogion Cymreig ei dal yn ddisymwth gan ddatguddiadau yn 2018 bod Raytheon \/ RTX, cwmni arall a oedd wedi derbyn arian datganoledig, yn cyflenwi offer militaraidd i Sawdi-Arabia yn ystod ei ymgyrch ciaidd yn Yemen. Fel y mae penodau o\u2019r fath yn dangos, nid oes gan lywodraeth Cymru oruchwyliaeth gyflawn o weithgareddau\u2019r holl gwmn\u00efau amddiffyn mae\u2019n eu cefnogi gydag arian cyhoeddus.<\/p>\n Dianc rhag Corwynt C\u00efaidd<\/strong><\/p>\n Mae coleddu un rhan o\u2019r sector amddiffyn hefyd yn cryfhau\u2019r dynfa tuag at fentrau milwrol eraill. Mae personau deallus milwrol Prydain yn nodi bod gallu syber-ddiogelwch \u2013 un o hoff bethau Llywodraeth Cymru \u2013 ynddo\u2019i hun yn ffynhonnell bwysig i allu taflunio grym, ac mae\u2019n sail ddeniadol i\u2019r diwydiant amddiffyn ehangu yn y tiriogaethau hynny sy\u2019n berchen arno.<\/p>\n Mae unrhyw gysylltiad \u00e2\u2019r sector, mewn geiriau eraill, yn gyrru’r system ei hun tuag at glymau pellach. Dilynwyd y llwybr hwn yn barod, yn yr Alban y llynedd, pan roddodd llywodraeth yr SNP y gorau i safiad egwyddorol, hir oes i beidio ag ariannu cynhyrchiant arfau.<\/p>\n Mae etholiadau\u2019r Senedd yn gyfle i newid cyfeiriad. Bydd maint a lledaeniad y sector amddiffyn yng Nghymru\u2019n creu awydd cryf i barhau, hyd oed petai gennym glymblaid dan arweinyddiaeth Plaid Cymru. Ac eto, mae\u2019n hanfodol ein bod yn ymwrthod \u00e2\u2019r demtasiwn.<\/p>\n Ers tri degawd, mae Llafur Cymru wedi pregethu efengyl swyddi a buddsoddiad. Wedi\u2019r etholiad, cyfrifoldeb cyntaf unrhyw glymblaid flaengar bydd gofyn: beth fydd y gost? Gall Blaid Cymru fod yn falch o\u2019i hanes gwrthwynebol. Heriodd yn llwyddiannus amwysedd Llafur dros ffieidd-dra Israel, ac arweiniodd bleidlais y Senedd i gefnogi\u2019r cadoediad yn Gasa yn 2023, ac amlygodd oddefgarwch Llywodraeth Cymru o filitariaeth.\u00a0 Os yw\u2019n llwyddo yn yr etholiadau, mae\u2019n rhaid i\u2019r safiadau pwysig hyn droi\u2019n weithredoedd cadarn.<\/p>\n Dylai\u2019r llywodraeth Gymreig nesaf stopio ymwneud \u00e2 phob un ffair arfau yn gyfan gwbl. Dylai roi diwedd ar ariannu cwmn\u00efau sy\u2019n elwa o ryfel a hil-laddiad ac, yn lle, dylai flaenoriaethu mentrau sy\u2019n cynyddu cyfoeth cymunedau<\/a>. Dylai ymwrthod ag atyniad cytundebau\u2019r Weinyddiaeth Amddiffyn a gwahardd defnydd tir<\/a> Llywodraeth Cymru ar gyfer arbrofion milwrol. Dylai gefnogi\u2019r mudiad boicot, dad-fuddsoddi a sancsiynau sydd wedi ennill tir ar lefel awdurdodau lleol<\/a>, yn ei lawnder, a dylai ymwrthod<\/a> ag unrhyw geisiadau pellach gan lywodraethau San Steffan i roi pen ar unrhyw fynegiant o gydsafiad gydag achos y Palestiniaid.<\/p>\n Yn y tymor hirach, yr her fydd trawsnewid Cymru\u2019n wlad nad sy\u2019n ddibynnol bellach ar filitariaeth. Yn amlwg, mae yno gyfyngiadau i\u2019r hyn y gellir ei gyflawni tra bod Cymru\u2019n parhau\u2019n rhan o wladwriaeth y Deyrnas Unedig, ac yn benodol gwladwriaeth sy\u2019n ymwneud \u00e2 phrosiect Keynsaidd filwrol<\/a>.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/Arfau-2-300x201.jpg\")