{"id":1844,"date":"2026-09-27T02:13:07","date_gmt":"2026-09-27T01:13:07","guid":{"rendered":"https:\/\/undod.cymru\/?p=1844"},"modified":"2026-09-27T02:13:07","modified_gmt":"2026-09-27T01:13:07","slug":"annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/","title":{"rendered":"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon"},"content":{"rendered":"

Pan gyfarfu arweinwyr Plaid Cymru, yr SNP a Sinn F\u00e9in yng Nghaerdydd yr wythnos ddiwethaf, honasant fod “amser Westminster yn dod i ben” a mynnu hawl eu cenhedloedd “i benderfynu ar eu dyfodol eu hunain, trwy ddulliau democrataidd”.<\/p>\n

\"\"
Gillfoto, CC BY-SA 4.0 <https:\/\/creativecommons.org\/licenses\/by-sa\/4.0>, via Wikimedia Commons<\/figcaption><\/figure>\n

Fel y disgwylid, mae Andy Burnham eisoes wedi gwrthod y syniad o refferendwm yn yr Alban gan ddweud ei fod “dan waharddiad”, ac wedi gwarafun s\u00f4n o ailuno Iwerddon. Er bod y sylwadau hyn wedi derbyn beirniadaeth briodol am danseilio egwyddor sylfaenol Cytundeb Gwener y Groglith, maent yn amlygu\u2019r ffaith, yn fwy cyffredinol, nad yw San Steffan yn ystyried hunanbenderfyniad fel hawl gynhenid, ond fel rhodd i\u2019w gynnig\u00a0 neu ei omedd gan Lundain.<\/p>\n

Fodd bynnag, nid annisgwyl yw\u2019r ffaith nad yw Burnham wedi dweud llawer am annibyniaeth i Gymru, ag eithro\u2019r awgrym nad oedd “trefniant gwahanol i Gymru” yn bosibl. Adlewyrchir hyn hefyd yn agwedd fwy petrusgar Plaid Cymru tuag at y mater ac yn ei hofn o ddieithrio\u2019r sawl sy\u2019n amheus. Yn aml, caiff annibyniaeth i Gymru ei diystyru ar y sail ein bod yn rhy fach, yn rhy dlawd, ac yn wynebu diffyg cyllidol. Fe\u2019n hystyrir yn genedl sy\u2019n dibynnu ar y strwythurau presennol a ddarperir gan y Deyrnas Unedig.<\/p>\n

Fel gwrth-ddadl, mae\u2019n gyffredin mewn cylchoedd sy\u2019n cefnogi annibyniaeth i Gymru i chwilio am dystiolaeth o genhedloedd bach eraill. I ni, daw\u2019r ysbrydoliaeth honno yn aml o ochr draw M\u00f4r Iwerddon. Wrth gwrs, esgorwyd annibyniaeth Iwerddon mewn amgylchiadau gwahanol iawn, trwy greulondeb chwyldro, rhyfel cartref, a realiti poenus rhaniad y wlad. Fodd bynnag, yn ddiweddarach cafodd mudiadau Ymreolaeth ac annibyniaeth Iwerddon eu tanseilio\u2019n aml ar y sail gyfarwydd nad oeddent yn economaidd hyfyw. Felly, nid yw\u2019n syndod bod Iwerddon wedi, ac yn parhau i fod, yn gyfeirbwynt allweddol i genedlaetholwyr Cymreig.<\/p>\n

Dywedodd y Prif Weinidog newydd, Rhun ap Iorwerth, unwaith<\/a>: \u201cRwy\u2019n gweld y posibiliadau [o annibyniaeth] yn cael eu hamlygu drwy\u2019r hyn rydym yn ei weld yn Iwerddon… Yr hyn rwy\u2019n ei weld yw cenedl sydd wedi gallu llunio ei thynged ei hun, gwneud ei chamgymeriadau ei hun a cheisio dysgu ohonynt.\u201d<\/p>\n

Wedi symud ar draws M\u00f4r Iwerddon yn ddiweddar, gallaf werthfawrogi\u2019r sentiment. Yn aml, caiff annibyniaeth ei chyflwyno drwy syniadau mawreddog ac haniaethol fel hunan-benderfyniad, ond yma mae ei harddwch yn amlygu ei hun yn y pethau cyffredin sy’n rhan o fywyd bob dydd. Mae i’w gweld yn y clybiau GAA (chwaraeon Gaeleg) sydd wrth wraidd cymunedau lleol, yn y caneuon gwrthryfelgar hwyr y nos mewn tafarndai a phriodasau, ac yn y baneri Palestina sy’n chwifio ym mhobman. Mae’r rhain oll yn rhan o frwydrau gwrth-drefedigaethol y gorffennol yn Iwerddon a’i brwydr dros annibyniaeth.<\/p>\n

Rwyf hyd yn oed wedi ymuno \u00e2 th\u00eem chwaraeon Gaeleg rhyngwladol, gan ddysgu chwarae hurling<\/em> a ph\u00eal-droed Gaeleg gyda chwaraewyr o bob cwr o\u2019r byd; mae fy mhlant yn gwneud \u201cdawnsio Gwyddelig\u201d mewn sesiynau cerddoriaeth draddodiadol mewn tafarndai (ac weithiau i gerddoriaeth K-pop hyd yn oed); ac ym mhobman yr ewch chi, mae atgofion o\u2019r frwydr dros ryddid o reolaeth Brydeinig.<\/p>\n

Mae gennym strydoedd o\u2019r enw Queen Street a Kingsway, Pont Tywysog Cymru, a phortreadau o\u2019r teulu brenhinol mewn adeiladau pwysig; ond yn Iwerddon, mae strydoedd a safleoedd nodedig wedi\u2019u henwi ar \u00f4l gwrthryfelwyr, mae lluniau ohonynt mewn tafarndai, ac mae placiau a cherfluniau ledled y wlad\u2014o bentref mam-gu fy ngwraig yng nghefn gwlad gorllewin Limerick i\u2019r parc y tu allan i feithrinfa fy mab yn Nulyn.<\/p>\n

Mae fy mharc lleol wedi\u2019i enwi ar \u00f4l un o arweinwyr Gwrthryfel y Pasg ym 1916 a ymladdodd yn erbyn yr Ymerodraeth Brydeinig, sef \u00c9amonn Ceannt, yn hytrach nag Arglwydd Bute\u2014dyn a ecsbloetiodd niferoedd mawr o weithwyr Gwyddelig oedd yn ffoi rhag y Newyn Mawr er mwyn adeiladu\u2019r un Ymerodraeth honno. Ni ellir byth dwyn hanes chwyldroadol cyfoethog Iwerddon ymaith; mae’n adnodd y gellir troi ato bob amser. Ac er bod presenoldeb y wladwriaeth Brydeinig yn parhau\u2019n bresennol yn Iwerddon, tra\u2019n byw yn y Weriniaeth rwy’n aml yn teimlo fy mod yn byw yng nghysgod yr arwyr chwyldroadol hyn, mewn iwtopia Gwyddelig gallwn ond breuddwydio amdano yng Nghymru.<\/p>\n

Roedd adfywio diwylliannol a rhyddfreiniad gwleidyddol yn rhan allweddol o fudiad annibyniaeth Iwerddon, ond rhybuddiodd nifer o sosialwyr Gwyddelig o\u2019r cyfnod nad oedd hyn yn ddigon. Tafliad carreg o gerflun y sosialydd James Connolly yn Nulyn\u2014un o arweinwyr Gwrthryfel y Pasg ym 1916\u2014mae\u2019r Ganolfan Gwasanaethau Ariannol Rhyngwladol (IFSC).<\/p>\n

Fe\u2019i creuwyd i ddenu cyfalaf a chwmn\u00efau tramor i’r wlad, ac mae’n cynrychioli model economaidd sy’n sarhad ar weledigaeth Connolly o weriniaeth sosialaidd. Nid anodd yw deffro o’m breuddwyd gweriniaethol Gwyddelig, oherwydd mae Iwerddon erbyn hyn yn gartref i’r cewri technoleg a fferyllol o America: Google, Meta, Apple, Microsoft, Intel, Eli Lilly, a Pfizer, i enwi ond rhai. Mae eu presenoldeb yn adlewyrchu cyfoeth a ffyniant diweddar Iwerddon, sy’n cyferbynnu’n llwyr \u00e2’r tynged diddiwedd sydd i weld yn ein hwynebu ni, sef bod y cefndryd Celtaidd tlawd.<\/p>\n

\"\"
Boland’s Mills: unwaith yn bencadlys i fataliwn de Valera’s yn ystod Gwrthryfel y Pasg 1916, mae nawr yn nwylo Google.<\/figcaption><\/figure>\n

Er i ni ar un adeg edrych i\u2019r ysbryd gweriniaethol Iwerddon am ysbrydoliaeth, yr hyn sydd nawr yn denu ein golygon yw ysblander a chyfaredd Iwerddon y corfforaethau rhyngwladol. Wrth ysgrifennu yn y Guardian cyn yr etholiad, tynnodd Simon Jenkins<\/a> sylw at fodel economaidd Iwerddon fel glasbrint ar gyfer ein dyfodol yng Nghymru. Mae Rhun ap Iorwerth<\/a> a’i ragflaenydd yn arweinydd y blaid, Adam Price<\/a>, hefyd yn cefnogi’r syniad, tra bod Yes Cymru wedi tynnu sylw at dwf economaidd Iwerddon fel ymateb i bryderon ynghylch cyfyngiadau economaidd cenhedloedd bach annibynnol fel Cymru<\/a> a pha mor fforddadwy yw ymwahanu. Gan ein bod ni mor awyddus yn aml i ystyried posibiliadau annibyniaeth drwy lens llwyddiant economaidd Iwerddon, gadewch i ni edrych arno\u2019n agosach.<\/p>\n

IWERDDON, HAFAN DRETH<\/strong><\/p>\n

Mae Iwerddon wedi gweld twf rhyfeddol yn ei Gynnyrch Mewnwladol Crynswth (CMC\/GDP) yn ddiweddar, gan ddyblu o tua $300 biliwn yn 2015 i $600 biliwn heddiw. Bellach, mae ganddi\u2019r pumed CMC uchaf y pen<\/a> yn yr OECD, gyda\u2019r IMF yn rhagweld<\/a> mai hi fydd gwlad gyfoethocaf Ewrop yn fuan. Dyma ddatblygiad sydd yn cael ei ddathlu gan lawer, a hynny\u2019n ddealladwy o ystyried bod Iwerddon wedi dioddef cryn dipyn yn sgil ei statws fel trefedigaeth Brydeinig a gafodd ei hecsbloetio – yn ogystal \u00e2 degawdau o dlodi, diweithdra ac ymfudo ar \u00f4l ennill annibyniaeth. Hyd yn oed yn y cof diweddar, cafodd y wlad ei dinistrio\u2019n llwyr gan y chwalfa economaidd yn 2008, ac yn sgil ei hadferiad rhyfeddol, daeth yn enghraifft flaenllaw o bolis\u00efau neoryddfrydol. Beth oedd achos y newid yn ei ffawd a pham mae hyn yn broblem?<\/p>\n

Disgrifiodd yr economegydd Paul Krugman y twf yn y CMC fel \u201cLeprechaun Economics\u201d:<\/a> ffigwr chwedlonol ac afluniedig nad oedd yn adlewyrchu gweithgaredd economaidd gwirioneddol. Yn hytrach, gellid ei esbonio drwy r\u00f4l cyfnewidiol Iwerddon yn hwyluso osgoi treth ar raddfa fyd-eang ar ran cwmn\u00efau amlwladol (MNCs).<\/p>\n

Fel llawer i wlad arall a fu\u2019n drefedigaethau gynt, mabwysiadodd Iwerddon strategaeth datblygu economaidd i ddenu Buddsoddiad Uniongyrchol Tramor (FDI) mor gynnar \u00e2\u2019r 1950au, gan ddefnyddio cymhellion fel cyfraddau treth corfforaethol \u201ccystadleuol\u201d. Dros y degawdau, sefydlodd llawer o\u2019r cwmn\u00efau rhyngwladol mwyaf a chyfoethocaf yn y byd is-gwmn\u00efau, swyddfeydd, ffatr\u00efoedd ac ati, ledled y wlad. O\u2019r 1990au ymlaen, roedd bwlch yn y gyfraith o\u2019r enw\u2019r \u201cDouble Irish\u201d yn caniat\u00e1u i gwmn\u00efau a gofrestrwyd yn Iwerddon fod yn breswylwyr treth mewn gwledydd eraill, gan eu gwneud i bob pwrpas yn gwmn\u00efau di-wladwriaeth o safbwynt treth.<\/p>\n

Daeth Iwerddon yn llwybr canol i gwmn\u00efau rhyngwladol o\u2019r Unol Daleithiau symud elw drwy eu his-gwmni Gwyddelig i hafan dreth, fel arfer yn y Carib\u00ee. Creodd hyn<\/a> \u201cun o\u2019r cynlluniau mwyaf llwyddiannus yn y byd ar gyfer osgoi treth, gan ddiogelu hyd at driliwn o ddoleri\u201d ar gyfer cwmn\u00efau rhyngwladol. Yn dilyn y sylw anghysurus a ddaeth yn sgil achos drwgenwog Apple<\/a>, caewyd y bwlch hwn yn 2015 a chafodd ei ddileu\u2019n raddol erbyn 2020.<\/p>\n

Gyda\u2019r newidiadau hyn, daeth llawer o gwmn\u00efau rhyngwladol yn breswylwyr treth yn Iwerddon a dechrau trosglwyddo eu hasedau eiddo deallusol<\/a> (IP)\u2014patentau, nodau masnach, hawliau tramor\u2014i\u2019w his-gwmn\u00efau Gwyddelig. Fel y mae’r economegydd gwleidyddol Aidan Regan yn ei egluro<\/a>, roedd hyn yn golygu bod gwerthiant byd-eang o feddalwedd, gwasanaethau digidol neu feddyginiaethau \u00e2 patent bellach yn cael eu cofnodi trwy endidau Gwyddelig. Gydag elw rhai o’r cwmn\u00efau mwyaf yn y byd bellach yn cyrraedd Iwerddon, gwelwyd cynnydd aruthrol yn CMC y wlad. Dyma beth yw “economeg Leprechaun”: cyfrifo creadigol yn hytrach na chynnydd sylweddol mewn gweithgaredd economaidd neu gynhyrchiant.<\/p>\n

Y rhan hanfodol i\u2019w deall o’r pos hwn yw bod y broses hon o symud elw yn cynrychioli strategaeth newydd i osgoi talu treth. Trwy leoli eu hawliau eiddo deallusol yn Iwerddon, byddai cwmn\u00efau rhyngwladol yn elwa ar gyfradd dreth gorfforaethol “swyddogol” y wlad o 12.5% \u200b\u200b(neu gyn lleied \u00e2 6.25% mewn achosion penodol yn ymwneud ag eiddo deallusol).<\/p>\n

Ymhellach, mae cwmn\u00efau rhyngwladol wedi manteisio ar rhodd hael y wladwriaeth o lwfansau cyfalaf ar gyfer buddsoddi mewn asedau anniriaethol (intangible assets<\/a>). Maent wedi gallu “prynu” patentau deallusol\u00a0 gyda\u2019u helw enfawr, gan wrthbwyso’r elw hwnnw yn erbyn y buddsoddiadau hyn, a gan hynny, osgoi baich treth trwm. Mae Kieran Allen\u2014awdur \u2018Tax Haven Ireland\u2019\u2014yn honni bod hyn wedi galluogi rhai cwmn\u00efau rhyngwladol i dalu cyfradd dreth rhwng 2% a 6% i bob pwrpas<\/a>.<\/p>\n

Honnodd adroddiad<\/a> gan Arsyllfa Drethi’r UE yn 2024 fod Iwerddon bellach ymhlith y noddf\u00e2u treth mwyaf yn y byd, gyda’i gweithgaredd trosglwyddo elw yn sylweddol uwch na rhai’r Swistir, Ynysoedd Virgin Prydain, Lwcsembwrg, Bermuda ac Ynysoedd Cayman.<\/p>\n

Ac er gwaethaf y canrannau cymharol isel o dreth a dalwyd, roedd yn fuddugoliaeth fawr i wladwriaeth Iwerddon: gwelwyd cynnydd aruthrol yn y refeniw o dreth gorfforaethol, o \u20ac4.6 biliwn yn 2014 i \u20ac23.8 biliwn yn 2023. Mae gan y Gwyddelod air gwych i ddisgrifio hyn: \u201cchancer\u201d\u2014term sy’n cyfeirio at un sy’n mentro\u2019n ddigywylidd, yn achub ei gyfle, yn ddireidus neu gyfrwys sy’n gallu bod yn hoffus ar adegau, ond nid bob amser chwaith. Gyda’r gweithgaredd yma o symud elw, gellid dadlau bod gwladwriaeth Iwerddon bellach yn un o’r \u201cchancers\u201d mwyaf ym myd cyfalafiaeth.<\/p>\n

Fel y dadleuodd y Marcsydd Gwyddelig Conor McCabe<\/a>, mae Iwerddon yn y b\u00f4n yn gweithredu fel cyfrwng ar gyfer cronni cyfoeth rhyngwladol trwy sector ‘comprador’ (dyn canol – rhyngfasnachwr), sy’n etifeddiaeth uniongyrchol o’r cyfnod trefedigaethol. Y sawl sydd mwyaf ar eu hennill yw’r cwmn\u00efau rhyngwladol a’r \u00fcber-gyfoethog sy’n elwa ar arbedion treth enfawr; mae Iwerddon felly wedi dod yn rhan bwysig o system economaidd neo-drefedigaethol<\/a> sydd wedi arwain at lefel warthus o gronni cyfoeth biliwnyddion (cynilodd y deg unigolyn cyfoethocaf US$100 miliwn y dydd yn 2024).<\/p>\n

Ac er gwaethaf y canrannau cymharol isel o dreth a dalwyd, roedd yn fuddugoliaeth fawr i wladwriaeth Iwerddon: gwelwyd cynnydd aruthrol yn y refeniw o dreth gorfforaethol, o \u20ac4.6 biliwn yn 2014 i \u20ac23.8 biliwn yn 2023. Mae gan y Gwyddelod air gwych i ddisgrifio hyn: \u201cchancer\u201d\u2014term sy’n cyfeirio at un sy’n mentro\u2019n ddigywylidd, yn achub ei gyfle, yn ddireidus neu gyfrwys sy’n gallu bod yn hoffus ar adegau, ond nid bob amser chwaith. Gyda’r gweithgaredd yma o symud elw, gellid dadlau bod gwladwriaeth Iwerddon bellach yn un o’r \u201cchancers\u201d mwyaf ym myd cyfalafiaeth.<\/p>\n

Mae craffu rhyngwladol cynyddol ar y mater hwn megis y diwygiadau treth diweddar yr OECD ar gyfer isafswm treth corfforaethol byd-eang (ond prin eu bod yn cyffwrdd \u00e2’r broblem go iawn). Yn fwy amlwg eto yw cynlluniau Trump i ddod \u00e2 chwmn\u00efau fferyllol a thechnoleg yn \u00f4l i’r Unol Daleithiau.\u00a0 Yn ystod ei ymweliad diweddar I Iwerddon, dywedodd Trump<\/a> \u201cyou took all of our medical companies\u2026you fleeced us\u201d, <\/em>tra bod Howard Lutnick<\/a>, Ysgrifennydd Masnach yr Unol Daleithiau, wedi disgrifio Iwerddon fel ei “sgiam treth hoff”.<\/p>\n

Er bod yr UDA wedi hwyluso\u2019r mecanweithiau o symud elw ers degawdau, mae dadansoddiad Trump o’r broblem yn Iwerddon yn ddigon cywir.\u00a0 Ond mae’r goblygiadau yn waeth o lawer y tu hwnt i’w ffiniau. Mae gwladwriaeth Iwerddon yn elwa ar, ac yn hwyluso, tynnu elw a threth o wledydd tlotaf y byd<\/a>, gan eu hamddifadu o adnoddau sydd eu hangen i ddarparu gwasanaethau cyhoeddus a seilwaith hanfodol. Mae’r Cenhedloedd Unedig hyd yn oed wedi beirniadu Iwerddon<\/a> am effaith ei pholis\u00efau economaidd ar iawnderau dynol. Amcangyfrifir gan Oxfam<\/a> bod osgoi treth gorfforaethol yn costio o leiaf $100 biliwn y flwyddyn i wledydd tlawd \u2013 “digon o arian i ddarparu addysg i 124 miliwn o blant ac atal marwolaethau bron i wyth miliwn o famau, babanod a phlant bob blwyddyn.”<\/p>\n

Er bod gan Iwerddon hanes balch o gynnal heddwch ac undod rhyngwladol \u2013 sy’n parhau heddiw trwy ei chefnogaeth barod i’r Palestiniaid<\/a> \u2013 mae hefyd yn rhan o system economaidd sy’n creu trallod ac ansefydlogrwydd byd-eang. Efallai na fydd hyn yn ymddangos yn broblem i realwyr pragmatig yr Iwerddon, ond o dan wyneb y ffigurau CMC, mae hefyd yn llechu yr hyn sydd wrth wraidd yr anghydfod domestig.<\/p>\n

CYMDEITHAS WEDI EI HOLLTI<\/strong><\/p>\n

Mae tair cwmni rhyngwladol mawr\u2014 fe gymerir mai Apple, Microsoft, a\u2019r cawr fferyllol Eli Lilly ydynt\u2014bellach yn talu bron i hanner<\/a> yr hyn sydd yn cynrychioli sylfaen treth gorfforaethol Iwerddon. Nid oes angen bod yn Farcsydd i feirniadu hyn. Yn ddiweddar, roedd cadeirydd Cyngor Cynghori Ffiscol Iwerddon<\/a> hyd yn oed yn dadlau bod dibynnu ar nifer bach o gwmn\u00efau ar gyfer ei sylfaen dreth yn risg enfawr. Mae cyfoeth a sylfaen treth gorfforaethol Iwerddon yn parhau i fod wedi\u2019u hadeiladu ar eiddo deallusol ac asedau \u201canniriaethol\u201d sy\u2019n hynod symudol ac yn agored i newidiadau allanol. Yn wir, mae eu heffaith a\u2019u presenoldeb ymhell o fod yn anniriaethol.<\/p>\n

Er bod cwmn\u00efau rhyngwladol sy\u2019n eiddo i berchnogion tramor<\/a> yn cynrychioli dim ond 3% o fentrau, adroddodd y Swyddfa Ystadegau Canolog eu bod yn cynhyrchu dros 70% o drosiant Iwerddon ac yn cyflogi 27% o\u2019r sawl sy\u2019n gweithio. Ymhellach, mae\u2019r ystadegau cyflogaeth hyn yn aml yn ddadleuol. Mae cyflogaeth mewn cwmn\u00efau rhyngwladol a gefnogir gan Awdurdod Datblygu Iwerddon<\/a> (IDA)\u2014yr asiantaeth led-wladwriaethol sy\u2019n gyfrifol am fuddsoddiad uniongyrchol tramor\u2014 yn cynnig ffigwr sydd efallai\u2019n adlewyrchiad mwy cywir o\u2019r hyn rydym yn s\u00f4n amdano, sef tua 11%. Mae\u2019r ddibyniaeth yn amlwg, ond mae clychau eisoes yn dechrau canu: mae\u2019r tonnau diweddar o dorri swyddi<\/a> yn y sectorau fferylliaeth a thechnoleg wedi datgelu natur fregus y sefyllfa, lle gall penderfyniadau a wneir filoedd o filltiroedd i ffwrdd ddileu swyddi sylweddol yn Iwerddon dros nos.<\/p>\n

Er gwaethaf hyn, mae cyflogaeth yn y sectorau hyn yn parhau i fod yn docyn aur, gyda chwmn\u00efau rhyngwladol yn talu cyflogau sylweddol uwch o gymharu \u00e2 chyflogwyr domestig a\u2019r sector cyhoeddus. Mae Sefydliad Ymchwil Economaidd Nevin yn dangos bod gan Iwerddon yr anghydraddoldeb cyflog uchaf ymhlith gwledydd cyfoethog Ewrop<\/a>, problem sy\u2019n cael ei lliniaru rhywfaint trwy ailddosbarthu (treth a lles ac ati).<\/p>\n

Un o\u2019r cwestiynau mwyaf i wleidyddiaeth Iwerddon yw sut mae\u2019n siapio\u2019r wlad mewn ffyrdd mwy cynnil hefyd. Cydnabu Thatcher hyn yn well nag unrhyw un arall, gyda\u2019i ddadl adnabyddus mai \u201ceconomeg yw\u2019r dull; y nod yw newid y galon a\u2019r enaid\u201d.<\/p>\n

Mae breuddwyd Iwerddon yn swnio\u2019n eithaf cyfarwydd: cyflog chwe ffigwr, t\u0177 brics coch yn Nulyn neu blasty yn y wlad, Tesla neu Land Rover, gofal iechyd preifat, addysg breifat, cyfleoedd gwaith rhyngwladol, tair neu bedair gwyliau\u2019r flwyddyn, ac yn y blaen. Yn anffodus, mae gan Iwerddon fwy yn gyffredin \u00e2\u2019r math hwn o wleidyddiaeth Americanaidd na\u2019r dyheadau hyn yn unig, gan adlewyrchu disgrifiad enwog Galbraith o America yn y cyfnod ar \u00f4l y rhyfel yn y 1950au: \u201ccyfoeth preifat a thlodi cyhoeddus\u201d.<\/p>\n

Bydd rhai yn amddiffyn hyn drwy ei gymharu \u00e2\u2019r blynyddoedd o ddiweithdra uchel ac allfudo. Fodd bynnag, nid yw\u2019r mwyafrif helaeth o\u2019r boblogaeth yn elwa\u2019n uniongyrchol ar y model economaidd hwn; yn hytrach, mae\u2019n rhaid iddynt fyw o fewn yr amodau anghytbwys y mae\u2019n eu creu. Yn dilyn y protestiadau enfawr yn erbyn prisiau tanwydd a baralysodd y wlad ym mis Ebrill, cyflwynodd Sinead O\u2019Sullivan<\/a> graff er mwyn arddangos y tensiynau hyn. Dangosai\u2019r graff, er bod Iwerddon yn un o\u2019r gwledydd cyfoethocaf yn Ewrop, bod hi\u2019n berchen ar ymysg y isadeiledd ffisegol a\u2019r gwasanaethau cyhoeddus gwaethaf.<\/p>\n

Hanes trefedigaethol a chenedlaethau o dlodi systematig sydd wrth wraidd cryn dipyn o\u2019r diffyg datblygiad yma. Er enghraifft, pan gychwynnodd Llundain adeiladu ei rheilffordd danddaearol, roedd Iwerddon dal i simsanu o ganlyniad i ddinistr y newyn. Fodd bynnag, fel eglurodd O\u2019Sullivan, \u201cdaeth Iwerddon o hyd i ffordd o fod yn gyfoethog heb iddi fyth orfod datblygu<\/em>.\u201d Nid yw mor hawdd defnyddio\u2019r un dadansoddiad cyffredinol a ddefnyddir am ddirywiad y wladwriaeth les a gwasanaethau cyhoeddus dros y degawdau diwethaf mewn perthynas gydag Iwerddon, oherwydd ni ddatblygodd y wladwriaeth les i\u2019r un graddau \u00e2\u2019r rhan fwyaf o\u2019u cymdogion Ewropeaidd. Un gymhariaeth yw\u2019r canlynol: yn ne Cymru, mae 30-40% o\u2019r boblogaeth sy\u2019n gweithio, yn gwneud o fewn y sector gyhoeddus; yn Iwerddon 15% yn unig sydd.<\/p>\n

Fel y dadleua\u2019r academydd o Brifysgol Maynooth, Patrick Bresnihan<\/a>, nid yw\u2019r wladwriaeth Wyddelig wedi bod yn araf o bell ffordd yn hwyluso, cynllunio a meithrin isadeiledd o fewn y wlad sy’n cefnogi twf Buddsoddiad Uniongyrchol o Dramor. Erbyn hyn Iwerddon yw\u2019r brif fan yn y byd ar gyfer canolfannau data<\/a> sy’n sugno ymaith 22% o ynni\u2019r grid cenedlaethol. Gellir dadlau bod gan y wladwriaeth Wyddelig ddigon o arian i ddatblygu gofal iechyd cenedlaethol, trafnidiaeth neu ddarpariaeth dai fyddai gystal ag unrhyw wlad yn Ewrop. Yn aml, rhoddir y bai am anallu Iwerddon i wneud hyn ar gynneddf neu anghymhwysedd gwleidyddol.<\/p>\n

Ond mae yno resymau posib eraill. Efallai nad yw\u2019n gwneud am ei bod yn gweld y golud hwn fel arian annisgwyl, annibynadwy yn hytrach na ffynhonnell gynaliadwy o gyfoeth. Efallai mai rheswm mwy sinigaidd sydd ar waith, gan fod diffyg seilwaith cyhoeddus hefyd yn gyfle i greu elw preifat.<\/p>\n

Mae hyn yn amlwg ym mhob man: telir cwmn\u00efau preifat gan aelwydydd i gasglu eu sbwriel; mae pob ymweliad \u00e2\u2019r doctor yn costio 50 ewro (ac mae pob meddygfa\u2019n fusnes preifat); busnesau preifat yw pob meithrinfa cyn oed ysgol; mae yno ganran weddol uchel (yn arbennig yn Nulyn) o ysgolion uwchradd lle y mae\u2019n rhaid talu ffioedd i fynychu; mae ysbytai preifat yn gyffredin, gyda hanner y boblogaeth yn talu yswiriant iechyd; darperir tai gan luoedd o landlordiaid corfforaethol a datblygwyr. Mae\u2019r rhan helaeth o\u2019r elwa sy\u2019n digwydd yn cael ei chynnal a\u2019i chefnogi gan y wladwriaeth Wyddelig, ond maen nhw\u2019n bron yn ddieithriad yn brin ac yn ddrud. Drwy droi nwyddau cyhoeddus hanfodol yn farchnadoedd preifat sy\u2019n dwyn elw, mae\u2019r wladwriaeth Wyddelig wedi cynhyrchu ymdeimlad o brinder\u00a0 ac ansicrwydd y mae\u2019r dde eithafol nawr yn ei ddefnyddio fel arf.<\/p>\n

TWF Y DDE EITHAFOL <\/strong><\/p>\n

Mae twf y dde eithafol yn Iwerddon wedi digwydd llawer yn hwyrach nag y gwnaeth mewn mannau eraill, ac nid yw\u2019r un patrymau\u2019n berthnasol yma o\u2019u cymharu \u00e2 gwledydd eraill, p\u2019un ai ydynt yn llefydd dad-ddiwydiannol wedi eu gadael ar \u00f4l, yntau\u2019n wledydd gwladychol ac imperialaidd sy\u2019n dirywio. Mae ganddi, fodd bynnag, gymdeithas sy\u2019n fwyfwy rhanedig ac anghyfartal gyda diffyg gwasanaethau ac isadeiledd cyhoeddus ac ar y cyd \u00e2 hyn mae yno dwf sylweddol mewn mewnfudo. Ym 1990 ganed rhyw 2% o\u2019r boblogaeth<\/a> y tu allan i Iwerddon; erbyn heddiw mae\u2019r ffigwr oddeutu 23%<\/a> ac un o\u2019r canrannau uchaf o fewn yr Undeb Ewropeaidd. Hyd yn oed cyn yr ymchwydd mewn mewnfudiad, roedd Iwerddon mewn argyfwng<\/a> tai, argyfwng gofal iechyd ac argyfwng isadeiledd. Fodd bynnag, mae\u2019r problemau systematig hyn, ar y cyd \u00e2 thwf mewnfudiad wedi bod yn wledd i sborionwyr y dde.<\/p>\n

Mae\u2019r dde eithafol yn hynod o effeithiol yn ecsbloetio\u2019r tensiynau o fewn yr economi-wleidyddol gyfalafol byd-eang sy\u2019n creu trafferth ar lefel leol (yr argyfwng tanwydd, yr argyfwng tai, dad-ddiwydiannu, neu system ofal iechyd sydd dan faich), gan gyfeirio pryderon dilys bobl am y pethau hyn tuag at ateb sy\u2019n rhoi\u2019r bai ar bobl nad sy\u2019n achosi\u2019r broblem (fel arfer mewnfudwyr). Drwy wneud hyn maent yn ennyn gwleidyddiaeth hiliol sy\u2019n peri rhwyg sydd yn gadael yr holl broblemau strwythurol sylfaenol yn ddiogel ac yn eu lle.<\/p>\n

Un ffordd o feddwl am hwn yw dychmygu mai ecosystem ydyw, wedi ei adeiladu o amgylch model economaidd Iwerddon. O fewn ecosystem, mae gwahanol elfennau\u2019n dibynnu ar ei gilydd mewn perthynas symbiotig. Yn achos economi Iwerddon \u2013 economi sy\u2019n hafan dreth ac sy\u2019n cefnogi Buddsoddiad Uniongyrchol o Dramor – mae cwmn\u00efau rhyngwladol yn buddio o elw uwch wedi treth, diolch i\u2019r rhwydwaith mewnol o osgoi taliadau treth; ond mae angen trethi, buddsoddiad, swyddi ac ati ar y wladwriaeth i ffynnu; o ganlyniad mae\u2019r dde eithafol yn buddio o\u2019r anhrefn mae\u2019r fath system yn ei gynhyrchu. Mae\u2019r naill a\u2019r llall yn manteisio o\u2019r model economaidd hwn a does ganddynt ddim diddordeb mewn datrys y problemau sydd wrth wraidd y model.<\/p>\n

Er bod Fine Gael a Fianna F\u00e1il \u2013 y ddwy ganolblaid sydd fwyaf blaenllaw yn Iwerddon \u2013 wedi llwyr ymroi i\u2019r model economaidd hwn, mae yno arwyddion o rwygiadau. Yn ddiweddar, enillodd yr ymgeisydd annibynnol Catherine Connolly\u2019r etholiad llywyddol o gryn dipyn o bleidleisiau. Fe\u2019i cefnogwyd gan Sinn F\u00e9in, y Blaid Lafur, Pobl o Flaen Elw, Y Gwyrddion a\u2019r Democratiaid Sosialaidd, ac er mai r\u00f4l seremon\u00efol sydd gan yr Arlywydd ac iddi b\u0175er gwleidyddol cyfyngedig yn unig, rhoddodd y fuddugoliaeth ymdeimlad o obaith i\u2019r chwith yn gyffredinol. Yn ystod etholiad cyffredinol 2020, gwnaeth Sinn Fein gynnydd sylweddol wrth ennill y canran uchaf o bleidleisiau dewis cyntaf (tua 25%), a gosod ei hunain yn wrthwynebwyr i\u2019r wladwriaeth ac yn ffyrnig-dargedu\u2019r argyfwng tai.<\/p>\n

Fodd bynnag, erbyn yr etholiadau lleol yn 2024, dim ond 11% o\u2019r bleidlais a gawsant gan ddisgyn i drydydd safle yn yr etholiad cyffredinol yn hwyrach y flwyddyn honno. Mae rhai yn priodoli\u2019r newid hwn mewn safle i newid o fewn y blaid ei hun o un a oedd yn cynnal safbwynt chwith-boblyddol i blaid oedd yn ddewis diogel<\/a> yn lle Fine Gael a Fianna F\u00e1il. Daethant yn llai gwrth-wladwriaethol ac yn blaid oedd yn fwyfwy prif-ffrwd yn economaidd<\/a> \u2013 aethant ati i dawelu meddyliau busnesu mawr<\/a> \u2013 ac maent wedi drysu dros deimladau sy\u2019n gynyddol gwrth-fewnfudwyr<\/a>.<\/p>\n

Ni lwyddodd y blaid i wynebu\u2019n effeithiol y twf mewn rhethreg gwrth-fewnfudwyr, ac ni lwyddon nhw i ailgyfeirio rhwystredigaethau\u2019r cyhoedd tuag at broblemau gwleidyddol ac economaidd systematig, na chwaith cyflwyno ffordd arall o egluro\u2019r sefyllfa oedd yn rhesymegol ac yn cynnig atebion go iawn i ddatrys y problemau. Bu rhwyg rhwng pleidleiswyr oedd yn ystyried mewnfudiad yn broblem a charfan arall gwrth-hiliol, yn y pen draw ni lwyddon nhw i blesio unrhyw un.\u00a0 Mae gan y datblygiadau hyn oblygiadau pwysig i wleidyddiaeth Gymreig, a\u2019r ffordd yr ydym yn ystyried annibyniaeth.<\/p>\n

ANNIBYNIAETH GYMREIG <\/strong><\/p>\n

Mi fyddai James Connolly wedi anghytuno gyda honiad Rhun ap Iorwerth bod Iwerddon yn gyfrifol am ei ffawd ei hun, byddai\u2019n rhybuddio bod annibyniaeth dan gyfalafiaeth yn cyfnewid un math o reolaeth a gormes am un arall. Mae\u2019r Iwerddon gyfoes sydd ohoni bron a bod mor bell o\u2019i weledigaeth \u00e2 phosib. Mae\u2019n glwm i fodel economaidd sydd wrth fympwy cwmn\u00efau rhyngwladol Americanaidd, un sy\u2019n tynnu\u2019r elw a gr\u00ebir gan y dosbarth gweithiol yn fyd eang, sy\u2019n amddifadu\u2019r gwledydd tlawd o refeniw treth hanfodol, ac sy\u2019n cyfoethogi cyfranddalwyr corfforaethol. Er y cyfoeth a\u2019r swyddi a ddaeth i\u2019r wlad, daeth Iwerddon yn gaeth i fodel economaidd anghynaladwy a hynod fregus.<\/p>\n

\"\"
Cerflun o’r sosialydd James Connelly yn Nulyn.<\/figcaption><\/figure>\n

Yng Nghymru, rydym yn gwybod o brofiad nad hirhoedlog mo thwf economaidd. Ehangwyd cyfoeth preifat perchnogion a chyfranddalwyr a chynnydd fferyllol-dechnolegol Iwerddon gan ein cynnydd diwydiannol ni,: ond efallai mai dyna lle daw\u2019r tebygrwydd i ben. Un o ganlyniadau\u2019r diwydiannau trymion yng Nghymru oedd cymunedau dosbarth gweithiol cryf a fodolai ar sylfaen o gydymddibyniaeth a chydweithrediad, ymwybyddiaeth wleidyddol a dosbarth, ac isadeiledd cymunedol bwysig (megis neuaddau lles y glowyr a chymdeithasau gofal iechyd) a fu\u2019n sylfaen i\u2019r wladwriaeth les.<\/p>\n

Cyrhaeddodd y twf diwydiannol hwn ei anterth dros gan mlynedd yn \u00f4l, ond rydym yn dal i ddioddef o\u2019i ddirywiad hyd heddiw. Er gwaethaf hyn, roedd y seiliau cymunedol a gwleidyddol yn hanfodol i gymunedau yn ystod yr amryw argyfyngau a ddaeth wedyn, a gallant fod yn bwysig eto ar gyfer ein gwleidyddiaeth heddiw ac yn y dyfodol. Nid yw un o\u2019r pethau hyn yn wir am Iwerddon. Os, neu pan, ddaw dymchwel yr economi, caiff natur yr economi hafan-dreth Buddsoddiad Uniongyrchol o Dramor ei ddatgelu\u2019n llwyr: llewyrch bas a greodd elw preifat i ychydig iawn o bobl a braidd dim byd i bawb arall.<\/p>\n

Drwy ethol Prif Weinidog sydd, am y tro cyntaf, o blaid annibyniaeth, mae gennym gyfle \u2013 os nad rheidrwydd\u00a0 – i drafod annibyniaeth, yn cynnwys ei phroblemau. Mae Cytundeb Caerdydd yn symud i\u2019r cyfeiriad hwnnw. Dywed yn glir y bydd yn \u201cgwrthod model economaidd diffygiol San Steffan\u201d o blaid meithrin econom\u00efau cryfach, tecach\u201d er mwyn mynd i\u2019r afael ag anghyfiawnder cymdeithasol. Dyma ddelfryd grymus a blaengar. Fodd bynnag, bydd yr economi\u2019n parhau i fod yn gwestiwn pwysig i lawer a bydd rhai yn cael ei denu at y model Gwyddelig fel ateb.<\/p>\n

Dewch i ni beidio ag anghofio sut y bu i\u2019r SNP addo, yn ystod refferendwm annibyniaeth ddiwethaf yr Alban, y byddent yn lleihau treth gorfforaethol<\/a> er mwyn denu cyfalaf o dramor \u2013 polisi a yrrwyd gan John Swinny a oedd yn Weinidog Cyllid ar y pryd ond sydd erbyn hyn yn Brif Weinidog. Yng Nghymru cawsom ninnau ein denu gan freuddwydion gwrach Buddsoddiadau Uniongyrchol o Dramor<\/a>, tra bod eraill yn gweld y dyfodol ar ffurf cymoedd silicon<\/a>.<\/p>\n

Mae yno beryg y bydd Cymru annibynnol yn gosod ein dyfodol yn nwylo iachawdwyr o gwmn\u00efau rhyngwladol. Hyd yn oed o safbwynt pragmataidd, nid yw hyn yn gwneud synnwyr. Gan fod hafan dreth a system sy\u2019n croesawu Buddsoddiad Economaidd o Dramor yn bodoli\u2019n barod dros F\u00f4r Iwerddon, pa fantais fyddai gennym? Mae\u2019r model Gwyddelig yn cynrychioli ras i\u2019r gwaelod nid cyfle am rywbeth gwell.<\/p>\n

Nid yw gwrthod y model Gwyddelig yn ffordd o amddiffyn y status<\/em> quo<\/em>. Mae datganoli\u2019n ein cadw\u2019n gaeth i San Steffan a\u2019r Ddinas \u2013 a\u2019r naill a\u2019r llall wrth wraidd dinistr cyfalafiaeth fyd-eang, ac nid yw o fudd i\u2019r mwyafrif o bobl yng Nghymru. Rydym wedi cael hen ddigon o amser i arbrofi o fewn y cyfyngiadau hyn ac mae angen gweledigaeth amgen arnom. A derbyn bod posibilrwydd y byddwn yn rhan o lywodraeth Brydeinig wedi ei harwain gan Farage \u2013 rhywbeth fyddai\u2019n gwneud i ddyddiau Thatcher, hyd yn oed, edrych yn rhesymol – mae\u2019n daer angen dewis amgen arnom. Ond, ni ddylem edrych tuag at ein cymdogion Celtaidd am ysbrydoliaeth oherwydd nid Google, Apple nac Eli Lilly yw\u2019r ateb.<\/p>\n

Ni eillir creu proses gyfundrefnol allan o annibyniaeth sy\u2019n addo trwsio ein heconomi yfory. Rhaid i ni ei hadeiladu o\u2019r gwaelod i fyny, drwy fudiadau llawr gwlad sy\u2019n gwthio am reolaeth ddemocrataidd dros ein heconomi heddiw. Bydd yn rhaid i\u2019n llwybr tuag at annibyniaeth gynnwys gweledigaethau diriaethol ac ymarferol sy\u2019n argyhoeddi pobl ei fod, nid yn unig yn economaidd bosib, ond y bydd yn gwella ein bywydau beunyddiol. Mae\u2019n bosib ein bod yn agosach nag yr ydym yn sylweddoli at yr atebion, mae ein hanes cyfoethog o gydymddibyniaeth, economi gydweithredol a pherchnogaeth gymunedol yn cynnig y seiliau ar gyfer annibyniaeth wirioneddol.<\/p>\n

*diolch i Frank, Sheila, a John am yr amser a roddwyd ganddynt i ddarllen y darn hwn ac am eu hadborth. <\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pan gyfarfu arweinwyr Plaid Cymru, yr SNP a Sinn F\u00e9in yng Nghaerdydd yr wythnos ddiwethaf, honasant fod “amser Westminster yn dod i ben” a mynnu hawl eu cenhedloedd “i benderfynu … <\/p>\n

Parhau i ddarllen “Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon”<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":22,"featured_media":1851,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1844","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-heb-gategori","entry"],"yoast_head":"\nAnnibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon - undod<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon - undod\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Pan gyfarfu arweinwyr Plaid Cymru, yr SNP a Sinn F\u00e9in yng Nghaerdydd yr wythnos ddiwethaf, honasant fod “amser Westminster yn dod i ben” a mynnu hawl eu cenhedloedd “i benderfynu … Parhau i ddarllen "Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon"\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/undod.cymru\/cy\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"undod\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/undodcymru\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-09-27T01:13:07+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Connelly-scaled.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2560\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1998\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Owain Hanmer\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@undodcymru\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@undodcymru\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Owain Hanmer\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"26 munud\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Owain Hanmer\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7c4b64ce8d2ddf288cfc74bf00077cdd\"},\"headline\":\"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon\",\"datePublished\":\"2026-09-27T01:13:07+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/\"},\"wordCount\":8556,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Connelly-scaled.jpg\",\"articleSection\":[\"Heb gategori\"],\"inLanguage\":\"cy\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/\",\"name\":\"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon - undod\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Connelly-scaled.jpg\",\"datePublished\":\"2026-09-27T01:13:07+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Connelly-scaled.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/09\\\/Connelly-scaled.jpg\",\"width\":2560,\"height\":1998},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/2026\\\/09\\\/27\\\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/\",\"name\":\"undod\",\"description\":\"Annibyniaeth Radical i Gymru\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#organization\",\"name\":\"undod\",\"url\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/07\\\/cropped-Undod-Eicon.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2019\\\/07\\\/cropped-Undod-Eicon.png\",\"width\":190,\"height\":190,\"caption\":\"undod\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/undodcymru\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/undodcymru\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/undodcymru\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UC2p51r8PTDxeVjMyjB0FViw\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/7c4b64ce8d2ddf288cfc74bf00077cdd\",\"name\":\"Owain Hanmer\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bc19e5a2672883be1292e9ed185f65d98f98abf5804a0059ef0aeb8c23bc086e?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bc19e5a2672883be1292e9ed185f65d98f98abf5804a0059ef0aeb8c23bc086e?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/bc19e5a2672883be1292e9ed185f65d98f98abf5804a0059ef0aeb8c23bc086e?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Owain Hanmer\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/undod.cymru\\\/cy\\\/author\\\/owainhanmer\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon - undod","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon - undod","og_description":"Pan gyfarfu arweinwyr Plaid Cymru, yr SNP a Sinn F\u00e9in yng Nghaerdydd yr wythnos ddiwethaf, honasant fod “amser Westminster yn dod i ben” a mynnu hawl eu cenhedloedd “i benderfynu … Parhau i ddarllen \"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon\"","og_url":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/","og_site_name":"undod","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/undodcymru","article_published_time":"2026-09-27T01:13:07+00:00","og_image":[{"width":2560,"height":1998,"url":"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Connelly-scaled.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Owain Hanmer","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@undodcymru","twitter_site":"@undodcymru","twitter_misc":{"Written by":"Owain Hanmer","Est. reading time":"26 munud"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/"},"author":{"name":"Owain Hanmer","@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#\/schema\/person\/7c4b64ce8d2ddf288cfc74bf00077cdd"},"headline":"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon","datePublished":"2026-09-27T01:13:07+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/"},"wordCount":8556,"publisher":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Connelly-scaled.jpg","articleSection":["Heb gategori"],"inLanguage":"cy"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/","url":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/","name":"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon - undod","isPartOf":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Connelly-scaled.jpg","datePublished":"2026-09-27T01:13:07+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy","@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/#primaryimage","url":"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Connelly-scaled.jpg","contentUrl":"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2026\/09\/Connelly-scaled.jpg","width":2560,"height":1998},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/undod.cymru\/2026\/09\/27\/annibyniaeth-gymreig-a-swyn-iwerddon\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/undod.cymru\/en\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Annibyniaeth Gymreig a Swyn Iwerddon"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#website","url":"https:\/\/undod.cymru\/en\/","name":"undod","description":"Annibyniaeth Radical i Gymru","publisher":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/undod.cymru\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#organization","name":"undod","url":"https:\/\/undod.cymru\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy","@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/cropped-Undod-Eicon.png","contentUrl":"https:\/\/undod.cymru\/wp-content\/uploads\/2019\/07\/cropped-Undod-Eicon.png","width":190,"height":190,"caption":"undod"},"image":{"@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/undodcymru","https:\/\/x.com\/undodcymru","https:\/\/www.instagram.com\/undodcymru\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UC2p51r8PTDxeVjMyjB0FViw"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/undod.cymru\/en\/#\/schema\/person\/7c4b64ce8d2ddf288cfc74bf00077cdd","name":"Owain Hanmer","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bc19e5a2672883be1292e9ed185f65d98f98abf5804a0059ef0aeb8c23bc086e?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bc19e5a2672883be1292e9ed185f65d98f98abf5804a0059ef0aeb8c23bc086e?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/bc19e5a2672883be1292e9ed185f65d98f98abf5804a0059ef0aeb8c23bc086e?s=96&d=mm&r=g","caption":"Owain Hanmer"},"url":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/author\/owainhanmer\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1844","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/22"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1844"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1855,"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1844\/revisions\/1855"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1851"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}