{"id":800,"date":"2020-06-17T16:07:45","date_gmt":"2020-06-17T15:07:45","guid":{"rendered":"https:\/\/undod.cymru\/?p=800"},"modified":"2020-06-19T10:00:08","modified_gmt":"2020-06-19T09:00:08","slug":"keith-murrell","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/undod.cymru\/cy\/2020\/06\/17\/keith-murrell\/","title":{"rendered":"”Pwy sy’n berchen ar yr hanes a phwy sy’n elwa?” – Cyfweliad Keith Murrell, Caerdydd"},"content":{"rendered":"

Yn ystod yr wythnos ddiwethaf yma mae’r drafodaeth sy’n troi o gwmpas cynnig gan <\/em>Gyngor Caerdydd<\/em><\/a> am Amgueddfa Feddygaeth Filwrol ar <\/em>Barc Britannia<\/em><\/a> ym Mae Caerdydd wedi arwain at lawer iawn o ddadlau o fewn cyd-destun ehangach, rhyngwladol mudiad ‘Black Lives Matter’ (BLM) \u2013 gan arwain at alwadau dros Amgueddfa ‘Tiger Bay’. Fe’i nodweddwyd gan ymgyrchwyr, gwleidyddion a sylwebyddion yn cael eu pig i mewn – ond y mae lleisiau o Drebiwt wedi bod yn amlwg yn eu habsenoldeb. Cynigodd Keith Murrell, Cyfarwyddwr Creadigol BACA (Butetown Arts & Culture Association) – trefnwyr carnifal Butetown – ymateb bachog ar Twitter:<\/em><\/p>\n

Butetown Heritage:<\/p>\n

for as long as I can remember, others have<\/p>\n

celebrated our history<\/p>\n

planned our futures<\/p>\n

and disregarded our presence<\/p><\/blockquote>\n

Penderfynom ddal i fyny ag ef i drafod y sefyllfa, a chawsom ymateb nodweddiadol a heriol – ac un sy’n cyfleu peth o gymhlethdod a chyfoeth y sefyllfa dan sylw.<\/em><\/p>\n

Undod<\/strong>: Siwmae Keith, da bod mewn cyswllt eto. Cyn i ni fynd ati i siarad am y trafodaethau diweddar, a fyddech chi cystal a dweud gair am eich cefndir? O’ch clywed chi’n siarad yn flaenorol, roedd ambell i linell gofiadwy fel:<\/p>\n

Doedden ni ddim angen mynd i weld y byd, daeth y byd i Tiger Bay<\/p><\/blockquote>\n

a<\/p>\n

Roeddem yn arfer amlddiwylliannedd flynyddoedd cyn i unrhyw academydd ei dadansoddi, neu roi label arni.<\/p><\/blockquote>\n

A yw’n gywir i feddwl bod y sylwadau yma’n crynhoi tipyn ar eich profiadau?<\/p>\n

KM<\/strong>: wrth gwrs, mae wastad rhyw elfen o poetic licence <\/em>pan fydda i’n siarad, ac wrth gwrs ‘fe wnaethon<\/em> ni fynd i weld y byd’ fel morwyr masnachol, yn y lluoedd arfog, GI Brides<\/em> a mwy. Mae’r ymadrodd yn fwy o adwaith i oes o fychanu anthropolegol.<\/p>\n

Ond i egluro beth rwy’n ei olygu o safbwynt personol …<\/p>\n

Dwi heb fod i’r coleg (wel, i ddweud y gwir rwy’ wedi rhoi’r gorau i un neu ddau o gyrsiau yn fy amser), doeddwn i erioed wedi cael pasbort neu drwydded gyrru, ac heblaw am ychydig o gyfnodau byr iawn rydw i wedi byw yng Nghaerdydd erioed: Butetown yn bennaf a Grangetown yn fwy diweddar.<\/p>\n

Ond hyd yn oed cyn dyfodiad technoleg y rhyngrwyd roeddwn i eisoes yn gyfarwydd iawn \u00e2 gwleidyddiaeth fyd-eang, diwylliant a materion cyfoes (er ychydig yn arafach na’r dyddiau hyn). Mae gennyf ffrindiau o bob cwr o’r byd ymysg y bobl rwy’ wedi cwrdd \u00e2 nhw yn Butetown a nifer nad ydynt yn ffrindiau.<\/p>\n

Fel wyddost ti, weithiau mae gen i broblemau o ran terminoleg ac mae amlddiwylliannol yn un enghraifft. Mae’n debyg y gallwn i ysgrifennu papur cyfan yn amlygu fy marn am ddiwylliant, ond digon yw dweud bod yr holl werthoedd a arddelir (neu o leiaf y potensial ar eu cyfer) eisoes wedi’u gwireddu’n organig yn Butetown.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Undod<\/strong>: A beth am edrych ‘mewn’ yn ogystal ag ‘allan’ fel petai? Mae’n deg dweud bod rhai o’ch profiadau chi yn dangos nad oes rhaid i’r nodweddion yma bod mewn gwrthgyferbyniad i, neu rywsut ar wahan i brofiadau eraill Cymreig, y gellid ystyried eu bod yn fwy ‘nodweddiadol’. Mae eich gwaith gyda’r carnifal yn ystod Eisteddfod 2018 yng Nghaerdydd yn neidio i’r meddwl fel rhywbeth gwirioneddol gofiadwy, ond hefyd onid yw’n gywir dweud mai nid hwn oedd y tro cyntaf i chi gymryd rhan yn yr hyn y gallem ei alw’n ddiwylliant ‘Cymraeg’?<\/p>\n

KM: <\/strong>Byddem yn dathlu Dydd G\u0175yl Dewi yn yr ysgol gynradd fel pawb arall – fi oedd Owain Glyndwr un flwyddyn ac os cofiaf yn iawn, fe enillon ni’r frwydr honno; astudiais y Gymraeg am gwpl o flynyddoedd ond doeddwn i ddim yn ddigon hoff o’r athro i barhau.<\/p>\n

Rwy’n cofio adroddiadau yn y cyfryngau o genedlaetholwyr Cymreig amser Arwisgiad Charles a meddwl, gan nad oeddem yn siarad Cymraeg ychwaith, eu bod ‘yn ein herbyn ni’ hefyd – heb s\u00f4n am llychwino ein parti stryd … ond roedden nhw mewn lle o’r enw Gogledd Cymru felly doedd na ddim gymaint o effaith arna i.<\/p>\n

Yn fy arddegau diweddar, yn amlwg newidiodd fy safbwyntiau gwleidyddol a chymdeithasol, a roeddwn i’n cytuno \u00e2’r ‘ymgyrch tai haf’ a’r ymgyrch dros deledu Cymraeg: roeddwn yn meddwl bod y ymgyrchwyr hynny’n arwain y ffordd ac ysgrifennais ychydig o ganeuon (Saesneg eu hiaith) yn cyfeirio at y pethau hynny ar y pryd.<\/p>\n

Tua’r amser yma cwrddais i \u00e2 Geraint Jarman – yn nh\u0177 cyfaill cerddorol yn Nhrebiwt. Roedd Geraint wedi bod yn defnyddio mwy o ddylanwadau reggae yn ei waith ac rwy’n gwybod llawer am reggae … Does dim syndod bod ein sgyrsiau am gerddoriaeth yn canolbwyntio mewn gwirionedd ar faterion gwleidyddol a chymdeithasol, yn gymaint \u00e2’r gerddoriaeth.<\/p>\n

Yn achlysurol, ac fel arfer yn ddigymell, byddai Geraint yn fy ngwahodd i ganu ar ei draciau stiwdio (Dirwnod i’r Brenin oedd gyntaf) ac er nad oeddwn yn siaradwr Cymraeg dim ond ychydig o linellau syml oedd gen i i’w dysgu ac roeddwn yn iawn wrth ynganu … ac eithrio ar un achlysur arbennig, pan oeddwn wedi dysgu’r llinell o ganwr arall gydag ‘chydig o lisp – ac felly treuliais 20 munud yn y bwth yn canu “Lliglo ar y Lliglen” \u2026<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fe wnes i ambell i gig byw ledled Cymru gan gynnwys “Taith y Carcharorion”: roedd yn gyfle gweld a meithrin ymdeimlad o’r dirwedd a’r hanes, a chwrdd \u00e2 phobl oedd yn siarad Cymraeg y tu allan i swigen academaidd\/proffesiynol Caerdydd.<\/p>\n

Mi ges i wir werthfawrogi gwerth cerddoriaeth Gymraeg i bobl ifanc yn y cynulleidfaoedd … a hyd yn oed gwerth cerddoriaeth reggae i ffermwr ym Mhenfro. Fy moment mwyaf dwys o gysylltiad oedd mewn siop sglodion yn y Bala, lle’r oedd y ddynes yn gweini, gan droi’n gynnes a syth bin i’r Saesneg i ateb fy archeb.<\/p>\n

Ers hynny, rwyf wedi gweithio ar un neu ddau o brosiectau celfyddydau cymunedol yng Ngogledd Cymru gyda dim ond profiadau cadarnhaol o’r lle a’r bobl. Rwy’n gwybod i sicrwydd nad yw mor ddelfrydol \u00e2’m profiadau i, ond rwy’n teimlo’n bersonol yr un mor gartrefol yn y Gogledd a gogledd Caerdydd.<\/p>\n