Mae Bywydau Du O Bwys. Datganiad

Ford Pen-y-Bont yn drychineb. Rhaid i Gymru ddysgu’r gwersi economaidd

Yn y blynyddoedd sydd i ddod, dylai’r wythnos diwethaf yma yng Nghymru cael ei chofio fel cyfnod allweddol, pan ddechreuodd y wlad o’r newydd. Wedi blynyddoedd o wamalu, cafodd ffordd liniaru’r M4 ei wrthod – y tro, hwn, mentrwn, yn dyngedfennol. O fewn ychydig ddyddiau, roedd Ford wedi cyhoeddi eu bod yn cau eu ffatri …

Cymru, yr argyfwng hinsawdd, a’r M4

Datganiad Mae Undod yn fudiad sydd wedi’i sefydlu i sicrhau annibyniaeth i Gymru. Bydd annibyniaeth go iawn yn dilyn nifer o egwyddorion hanfodol, gan gynnwys, ond nid yn gyfyngedig i: cyfiawnder hinsawdd gwarchod ein hamgylchedd naturiol economi moesegol i holl bobl Cymru, ac i holl bobloedd y byd. Mae Undod yn gwrthwynebu’n gryf y syniad …

Dihangfa Cymru o Brecsut?

Ychydig wythnosau yn ôl fe ddigwyddodd rhywbeth tra anarferol. Cyhoeddwyd darn gan Y Guardian oedd yn rhoi sylw i Gymru. Ymhellach – er gwaethaf y ffocws ar Brecsut – llwyddwyd osgoi hanesyn arall ar ffurf antur mewn i’r Heart of Darkness a’r ymgais diweddaraf i esbonio pam bod y brodorion wedi hunan-niweidio yn y fath …

Y cyfryngau amgen: ceffyl pren Troea?

Dyma addasiad o erthygl a ymddangosodd yn wreiddiol yn O’r Pedwar Gwynt. Diolch yn fawr i’r awdur a’r cylchgrawn am roi caniatâd i Undod ei ailgyhoeddi. Waeth i ni gydnabod un gwirionedd sylfaenol ar y dechrau un: nid oes unrhyw beth cynhenid Gymreig am y cyfryngau cyfrwng Saesneg yng Nghymru ac ni cheir ychwaith y …

Ail hanner bywyd Silyn

Dyma Ail hanner bywyd Silyn. Darllenwch ran 1. Ac yntau a’i wraig wedi bod mor hapus yn Nhanygrisiau, dyfalais sawl gwaith beth barodd iddynt adael y lle a mudo i’r Barri. Rhesymau economaidd oedd yn gyfrifol. Yr oedd y dirwasgiad yn y fasnach adeiladu wedi cychwyn ers 1902, ac wedi taro’r diwydiant llechi yn 1903. …

Dyddiau cynnar Silyn

Dwi’n gwenu wrth feddwl amdanynt – Lenin a Silyn yn sgwrsio yn yr Amgueddfa Genedlaethol yn Llundain lle daethant i ‘nabod ei gilydd tua 1903. Ar yr olwg gyntaf, does dim yn debyg rhwng y chwyldroadwr o Rwsia a’r gweinidog Methodist o Ddyffryn Nantlle, ond mae nodweddion cyffredin. Roedd dyddiadau eu geni a marw yn …

Annibyniaeth i Gymru: tocyn twyma’ tre’

“Mae yna rywbeth ar droed” yw’r geiriau sydd yn crynhoi yr achlysur. Teimlad anhraethol na does modd ei fynegi mewn unrhyw dermau penodol, dim ond ei deimlo yn y fan a’r lle. Roedd ymhell dros fil o bobl wedi ymgynnull yn y Tramshed i wrando ar wledd o artistiaid yn canu dan y baneri #yesismore …

Imperialaeth yr UDA yn Venezuela, ac effaith gwladychiaeth

Ers rhy hir, y mae cyd-sefyll gyda’r gorthrymedig, ac undod gyda’r dosbarth gweithiol a “trueiniaid y ddaear” wedi bod yn rhy bell o lawer o feddyliau’r sawl sydd ar y chwith, o fewn mudiad annibyniaeth Cymru. Ni ddylai undod â sosialwyr tramor fod yn atodiad neu’n gafeat i frwydr annibyniaeth Cymru “go iawn”; mae’n rhan …

Dim brenhiniaeth: diffinio a meithrin Cymru ddemocrataidd

Pa fath o Gymru ddylen ni gael? Gawn ni sefydlu egwyddor sylfaenol o’r cychwyn: mae’n rhaid i bobl Cymru meddu ar y grymoedd i benderfynu ar eu dyfodol eu hunain. Rhaid i Gymru fod yn wlad ddemocrataidd, yn yr ystyr ehangaf posibl. Os oes modd inni fel pobl yn gwerthfawrogi ein democratiaeth, yna fe fydd …

Rhaid i ni rannu darlun o’r Gymru annibynnol yr ydym eisiau

O dro i dro, gofynnir i mi sut des i’n rhan o’r mudiad cenedlaethol yng Nghymru. Yr ateb yw fy mod wedi cael yr hyn a allech chi ei alw’n epiphani – fel tynnu’r switsh – un noson yn 2016. Gwelais i daflen yn hysbysebu cyfarfod a oedd Leanne Wood yn ei gynnal yn fy …

Sosialaeth ac annibyniaeth i Gymru

Mae trafodaeth ar y berthynas rhwng sosialaeth a’r cwestiwn cenedlaethol yn allweddol i ddyfodol y mudiad dros annibyniaeth i Gymru, sef Undod. Yn y nodiadau hyn dadleuir bod cred mewn creu sosialaeth mewn un gwlad yn ffolineb peryglus. Crynhoir isod ddeuddeg o ystyriaethau perthnasol i’r drafodaeth ar y berthynas rhwng sosialaeth ac annibyniaeth i Gymru. …

Y Gymraeg a gwleidyddiaeth radical

Os oes gobaith o lwyddiant i’r mudiad annibyniaeth, mae yna angen dirfawr i sicrhau ymdeimlad o undod ymysg y sawl sy’n cyfrannu. Waeth inni ddechrau gydag un o’r pynciau yna sydd wedi creu hollt hanesyddol yng Nghymru – sef yr iaith. A gall rhywun gweld yng nghyswllt rhai digwyddiadau fwy diweddar bod anghytundeb, gwaetha’r modd, …